گفتگوی رادیویی به مناسبت 7 میلارد شدن جمعیت جهان: جمعیت ایران چه نسبتی از جمعیت جهان است؟

 

 

 

 بررسی کمی جمعیت جهان نشان می دهد که در چند دهه اخیر جمعیت به سرعت در حال افزایش بوده است و از 2.5 میلیارد نفر در سال 1950 میلادی به حدود 6.9 میلیارد نفر در سال 2010 میلادی رسیده است در سال جاری از مرز 7 میلیارد نفر گذشت. پیش بینی می شود در سال 2050 میلادی جمعیت جهان به حدود 9.5 میلیارد نفر برسد.

 

اگر بخواهیم جمعیت جهان را به تفکیک قاره ها بررسی کنیم در حال حاضر 60 درصد از جمعیت دنیا  در آسیا، 15 درصد در قاره آفریقا، 13 درصد در قاره آمریکا، 11 درصد در قاره اروپا و 1 درصد در اقیانوسیه زندگی می کنند. سهم جمعیت ایران از جهان در سال 2010 میلادی 1.1 نفر بوده است و سهم جمعیت ایران در قاره آسیا در سال 2010 میلادی 1.8 نفر بوده است به عبارتی از هر 100 نفر در قاره آسیا 2 نفر را ایرانی ها تشکیل می دهند.
در حال حاضر کشورهای چین و هندوستان از پر جمعیت ترین کشورهای جهان محسوب می شوند بدین ترتیب که از هر 5 نفر جمعیت دنیا یک نفر چینی و از هر 6 نفر جمعیت جهان یک نفر هندی است و ایران رتبه هفدهم را در میان کشورهای جهان دارد. بررسی جمعیت ایران طی نیم قرن اخیر حاکی از آن است که حدود 52 میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه شده است و رشد جمعیت کشور طی 50 سال اخیر یکسان نبوده است.

 

 

 

برای مشاهده و شنیدن این گفتگو به لینک زیر مراجعه کنید.

http://radioiran.ir/main_newsview.php?id=469

سواد و فرهنگ آماري در ایران

 

 

 

 

 

امروزه سرشماري و آمارگيري در اكثر كشورهاي جهان متداول است. کارسرشماري و آمارگيري با وجود دقتي كه در انجام آن به عمل مي‌آيد با نارسايي‌هايي همراه است و دشواري‌هايي را دربردارد. به گونه‌اي كه هنوز براي افرادي كه در عمليات ميداني و اجرايي آمارگيري‌هاي شركت مي‌نمايند، اين سؤال مطرح مي‌شود چرا بعد از گذشت 170 سال (زمان صدارت اميركبير) از نخستين سرشماري كه در شهر تهران صورت گرفت و مردم از ترس پرداخت ماليات به دشت وكوه پناه بردند و از ديدگان مأموران آمارگيري پنهان شدند، هنوز هم اين وضعيت در بسياري از موارد ملاحظه مي‌شود. در مجموع به نظر مي‌رسد عدم شناخت كافي و آگاهي كم آحاد جامعه نسبت به آمار و آمارگيري، وظايف و اهداف مراكز آماری از جمله مرکز آمار ايران از انجام آمارگيري‌ها و سرشماري‌ها و عدم اعتماد و اطمينان نسبت به کار آمارگيري و بي اعتمادي مردم نسبت به ساير ارگان‌هاي مختلف دولتي (نظير وزارت اقتصاد و امور دارايي، سازمان تأمين اجتماعي، شهرداري) و تداخل وظايف آنها با وظايف مراكز آماری از جمله بزرگترين مشكلات و ضعف‌هاي فرهنگ آماري در ميان اقشار مختلف جامعه به شمار مي‌آيد.

این مطلب در روزنامه ایران سه شنبه ۳ آبان۱۳۹۰ به شماره۴۹۲۲ منتشر شده است.به منظور مشاهده کامل این متن به لینک زیر مراجعه نمایید.

http://www.iran-newspaper.com/1390/8/3/Iran/4922/Page/8/?NewsID=164588

برنامه ريزي هاي اقتصادي در پرتو آمارهاي دقيق

توسعه و پيشرفت آرماني است كه همواره مورد توجه كشورهاي مختلف بوده است. براي دستيابي به توسعه، نياز به برنامه‌ريزي است. با در اختيارداشتن آمار و اطلاعات صحيح، دولت مي‌تواند نيازهاي جامعه را به درستي تشخيص دهد و سپس برنامه‌هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را براساس نيازهاي واقعي تنظيم كند. داده‌هاي مربوط به جمعيت و ويژگي‌هاي اقتصادي و اجتماعي آن، مجموعه‌اي از اطلاعات ضروري است كه در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به كار مي‌رود. دستيابي به اين گونه اطلاعات از راه انجام سرشماري‌هاي جمعيت ميسر مي‌شود. در اين سرشماري‌ها، جمعيت به عنوان محور و هدف توسعه، از ابعاد مختلف مورد توجه قرار مي‌گيرد و اطلاعات تفصيلي باارزشي گردآوري مي‌شود.

 

در حال حاضر كشور در مرحله‌گذار از جامعه كمتر توسعه يافته به جامعه توسعه‌يافته است. بديهي است كه در اين رهگذر با تغييرات وسيع اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي روبه‌رو است و در چنين شرايطي هرقدر بتوان اطلاعات و آمار بهنگام‌تري در مورد جمعيت و مسكن و خانوار كشور به دست آورد، برنامه‌ريزي‌ها و سياستگذاري‌ها از دقت و اعتبار بيشتري برخوردار خواهند شد لذا براساس مصوبه شماره 26581/ت537147 مورخ 24/2/86 هيأت محترم دولت، انجام سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1390 در دستور كار مركز آمار ايران قرار گرفت.

این مطلب با همکاری خان صفورا عباسی تهیه شده و در روزنامه ایران به شماره۴۹۱۷ ُ ۲۷ مهرماه ۱۳۹۰ منتشر شده است.برای مشاهده کامل مطلب به لینک زیر مراجعه کنید

http://www.iran-newspaper.com/1390/7/27/Iran/4917/Page/7/Index.htm

مقایسه یافته های طرح آماری گذران وقت ایران با سایر کشورها

الهام فتحی

فعاليت‌هاي گذران وقت به تمامي فعاليت‌هايي اطلاق مي شود كه يك فرد به طور معمول

در طول شبانه‌روز انجام مي‌دهد. براساس این تعریف فعاليت‌هاي گذران وقت با فعاليت هاي

 اوقات فراغت (اوقات غيركاري) متفاوت است. اوقات فراغت يا به بيان ديگر اوقات غيركاري،

تنها بخشي از اوقات افراد است و شناخت گذران وقت افراد نيازمند بررسي جامع و همه

 جانبه فعاليت‌هاي افراد در طول شبانه‌روز و زمان سپري شده براي هريك از فعاليت‌هاي

 آنان در اوقات كاري و غيركاري است.

طرح گذران وقت، مطالعه‌ی چگونگی گذران وقت افراد و اختصاص زمان به فعالیت‌های

 گوناگون است. به‌سبب نگرش همه‌جانبه‌ی فعالیت‌های افراد، داده‌هایی که از این بررسی‌ها

 به دست می‌آید دارای مزیت‌هایی است که از مطالعات اقتصادی و اجتماعی دیگر قابل

دسترسی نیست. از این رو داده‌های حاصل از این بررسی به‌سبب تنوع و پوشش آن،

کاربردهای گسترده‌ای داشته و در بررسی‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و کالبدی

 قابل بهره‌برداری است.  

  

     بررسي گذران وقت در كشورهاي جهان داراي پيشينه و تجربه‌هاي متفاوتي است.

 كشورهاي توسعه يافته كه پايه گذار اين بررسي ها بوده‌اند، از تجربه غني‌تري برخوردارند

 و در دهه‌هاي گذشته تعاريف و مفاهيم و طبقه‌بندي ها و روش هاي انجام اين مطالعات را

تدوين كرده و به تكامل رسانيده‌اند. اين گروه از كشورها با انجام اين بررسي ها به صورت

پيوسته و منظم، داده‌هاي آماري ارزشمندي بدست آورده‌اند كه در برنامه‌ريزي ها و مطالعات

 اقتصادي و اجتماعي از آن بهره مي‌برند، از جمله: كانادا، آمريكا، ژاپن، مكزيك و... كشورهاي

 در حال توسعه با بهره‌گيري از تجربيات بدست آمده در كشورهاي پيشرفته در اين عرصه گام

نهاده‌اند و به تدريج بر شمار اين كشورها افزوده مي‌شود. از اين رو شمار كشورهاي در حال

توسعه كه به جرگه كشورهاي داراي تجربه انجام بررسي‌هاي گذران وقت پيوسته‌اند، كمتر

و تجربه انجام اين مطالعات در آنها جوان تر است، از جمله: آفريقاي جنوبي، هند و ...

در ایران مطالعات مربوط به بررسي گذران وقت نخستين بار به صورت يك طرح پژوهشي در

 پژوهشكده آمار به انجام رسيده است. اجراي آزمايشي اين طرح در سال 1383 با انتخاب

خانوارهاي نمونه در مناطق مختلف شهر تهران صورت گرفت.

سپس با اهمیت یافتن چنین داده هایی و افزایش متقاضیان آن، طرح آمارگيري گذران وقت

 به منظور بررسي تغييرات الگوي گذران وقت افراد جامعه شهري در فصول مختلف سال

 براي يك دوره آماري يك ساله توسط مرکز آمار ایران طراحي شد.

مرحله اول اين طرح در فصل پاييز سال 1387 و مرحله دوم آن در زمستان ۱۳۸۷ ، مرحله

سوم بهار ۱۳۸۸ و مرحله چهارم تابستان ۱۳۸۸ اجرا شد. 

 

 توضیح اینکه مقایسه یافته های این طرح با سایر کشورها تفاوت هایی را نشان می دهد که

درهنگام هرگونه بررسی و تحلیل این گونه داده هامی بایست به آن توجه نمود. در زیر به

طور خلاصه به آنها اشاره می شود:

1.    جامعه پاسخگویان به این طرح از کشوری به کشور دیگر متفاوت می باشد. به عنوان مثال جامعه آماری گذران وقت در ایران مربوط به جمعیت 15 سال و بیشتر، در اسپانیا جمعیت 10 ساله و بیشتر و در انگلستان 8 ساله و بیشتر می باشد.

2.    در کشورهای دیگر طرح گذران وقت در هر دو نقطه ی شهری و روستایی اجرا شده است. درحالی که در ایران با توجه به شرایط فرهنگی و اجتماعی کشور این طرح فقط در نقاط شهری کشور اجرا شده است.

3.    نوع طبقه بندی برای فعالیت های گذران وقت از کشوری به کشور دیگر تغییرات چشمگیر و متفاوتی دارد. به گونه ای که در بسیاری از موارد امکان مقایسه یافته ها را بسیار مشکل و در مواردی غیرممکن می سازد.[1]

4.       سال تقویمی و آماری کشورها در اجرای این طرح متفاوت می باشد.

5.       دوره ی زمان آمارگیری از کشوری به کشور دیگر تغییر می یابد.

6.    دوره‌هاي زماني تفکیک شده به منظور درج شرح فعاليت‌هاي در طول يك شبانه روز در ایران 15 دقیقه، در اسپانیا 10 دقیقه و در کشوری مثل ایتالیا5 دقیقه می باشد.

7.    زمانی که می بایست پاسخگویان به تکمیل ساعات گدران وقت خود اختصاص دهند از یک هفته تا یک روز از کشوری به کشور دیگر تغییر می یابد. در ایران این زمان 24 ساعت می باشد.

 این مقاله در هفته نامه خبری تحلیلی برنامه به شماره ۴۳۳ منتشر شده و از آدرس زیر قابل دسترسی می باشد.

http://files.spac.ir/%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%87%20%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87%20%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/Barnameh%20Electronical/433/صفحه%20%203.htm

---

[1] توضیح این که در ایران از  طبقه‌بندي بين‌المللي فعاليت‌ها براي آمارهاي گذران وقت (ICATUS) استفاده شده است. این طبقه بندی براي بررسي و شناسايي فعاليت گذران وقت افراد به كار مي رود. آخرين ويرايش اين طبقه بندي در سال 2003 انجام شده است. هدف اصلي اين طبقه بندي كمك به كشورها براي تهيه آمارهاي گذران وقت به كمك يك طبقه بندي مطابق باشرايط ملي و همچنين براي تسهيل مشاركت بين‌المللي مي باشد. ويژگي‌ اصلي اين طبقه بندي، سازگاري با چارچوب نظري و تعاريف و مفاهيم و طبقه‌بندي‌هاي به كار رفته در سيستم حساب‌هاي ملي سازمان ملل (SSNA) است.آمارهاي گذران وقت، تمامي فعاليت‌هاي خانوار اعم از بدون مزد و با مزد كه در طول شبانه روز انجام مي‌شوند را در بر مي‌گيرد واحد طبقه‌بندي فعاليت‌هاي گذران وقت، فعاليت مي‌باشد. اين طبقه‌بندي شامل 5 سطح با ساختار سلسه مراتبي مي ‌باشد. سطح اول آن شامل 15 بخش اصلي 2 رقمي، سطح دوم شامل 54 بخش 3 رقمي و به همين ترتيب سطح 3،‌ 4 و 5 آن به ترتيب شامل گروه‌هاي4 رقمي كلاس‌‌ هاي 5 رقمي و زيركلاس‌هاي 6 رقمي مي‌باشد. البته بررسی ها نشان داد برخی از کشورها از طبقه بندی های دیگری نظیر Eurostat استفاده می کنند.

بررسی مقطع زمانی، لحظه ومدت زمان اجرای سرشماری

 

 

امروزه سرشماري عمومی نفوس و مسکن و آمارگيري از ویژگی‌های جمعیت در اكثر كشورهاي جهان متداول است. از جمله اهداف سرشماری عمومی نفوس، جمع‌آوری اطلاعات پایه‌ای در زمینه‌ی ویژگی‌های جمعیت نظیر سن، جنس، مهاجرت، وضع زناشویی، وضع فعالیت و ... است که اطلاعات وسیعی را در اختیار برنامه‌ریزان، تصمیم‌گیران و پژوهشگران قرار می‌دهد. علاوه بر این، نتایج حاصل از سرشماری به‌عنوان اطلاعات چارچوبی برای طرح‌های آمارگیری نمونه‌ای که در سال‌های پس از سرشماری انجام می‌شود، به کار می‌رود. از این رو توجه به عواملی که می‌تواند بر کیفیت شمارش مؤثر باشد، از اهمیت زیادی برخوردار است. از جمله مواردی که در طراحی سرشماری‌ها باید به منظور افزایش دقت شمارش، مورد توجه قرار گیرد، انتخاب مقطع زمانی مناسب برای اجرای سرشماری و تصمیم‌گیری در خصوص مدت اجرای سرشماری است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در تعدادی از کشورهای جهان علاوه بر این‌ها،  "لحظه‌ی سرشماری" نیز مورد توجه قرار گرفته است. همچنین در توصیه‌های سازمان ملل نیز برای تعیین لحظه‌ی سرشماری پیشنهاداتی ارائه شده است.

 

سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن از تعداد و خصوصیات جمعیت و مسکن در یک مقطع زمانی معین عکسبرداری می‌کنند. کاربرد نتایج سرشماری‌ها در زمینه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی و برای پیش‌بینی‌های آتی امری بدیهی است و هنوز در اکثر کشورها نمی‌توان جانشینی را برای سرشماری نام برد. با توجه به اهمیت سرشماری‌ها در برنامه ریزی‌ها و سیاستگذاری‌ها لازم است تا نتایج آن از دقت بالایی برخوردار باشد. عوامل متعددی بر دقت و اعتبار نتایج سرشماری‌ها مؤثر است که از جمله آن‌ها می‌توان به مقطع سرشماری، مدت اجرای سرشماری و لحظه‌ی سرشماری اشاره نمود.

 

•  مقطع سرشماری: در صورتی که مقطع زمانی انتخاب شده برای سرشماری مناسب نباشد، موجب دشواری اجرای سرشماری و کاهش دقت شمارش افراد خواهد شد. مقطع سرشماری باید به گونه‌ای انتخاب شود که جمعیت در ساکن‌ترین حالت خود باشد و امکان پیمایش و شمارش به بهترین وجه فراهم باشد.

• مدت زمان اجرای سرشماری: در صورتی که مدت زمان اجرای سرشماری بدون توجه به امکانات اجرایی و نیروی انسانی کوتاه در نظر گرفته شود، پوشش دادن کل جمعیت در زمان تعیین شده امکان‌پذیر نخواهد بود. از طرف دیگر طولانی در نظر گرفتن مدت زمان اجرای سرشماری منجر به افزایش احتمال دوباره‌شماری و از قلم‌افتادگی و به تبع آن کاهش دقت شمارش خواهد شد.

• لحظه‌ی سرشماری: با تعیین لحظه‌ی سرشماری، شمارش هر فرد (یا هر واحد مسکونی) با توجه به یک زمان مشخص و کوتاه انجام می‌شود. چنین تدبیری منجر به افزایش دقت در شمارش (به خصوص در مورد افراد خاص و نیز در حالاتی که جابجایی یا تغییرات جمعیتی رخ داده است) می‌شود. از طرف دیگر، با تعریف لحظه‌ی سرشماری، همزمانی (که یکی از ویژگی‌های اساسی سرشماری است) در طراحی سرشماری لحاظ می‌شود. علاوه بر این، وجود لحظه‌ی سرشماری مقایسه‌پذیری داده‌ها و نیز دقت تحلیل‌های جمعیت‌شناختی را بهبود می‌بخشد.

 این مقاله با همکاری آقای طه نوراللهی و خانم افسانه یزدانی به رشته تحریر درآمده و در خبرنامه آمار(شماره ششمُ شهریور ۱۳۹۰) منتشر شده است.

 

راهکارهای ارتقاي فرهنگ آماری در مدارس

 

 

 

 

 

 

عقيده بر اين است كه اگر کار آمارگيري و سرشماري و كلاً فرهنگ آماري در بين آحاد جامعه نهادينه شود، بسياري از خطاها و مشكلات موجود مرتفع خواهد شد. براي اين منظور مي‌توان سياستگذاري و برنامه‌ريزهاي كوتاه‌مدت و بلندمدتي را تهيه كرد و به مرحله اجرا در آورد. از جمله برنامه‌هاي بلندمدت و مؤثر و مفيد در نهادينه كردن فرهنگ آماري درميان پاسخگويان واردكردن اطلاعاتي راجع به وظايف و اهداف مراكز آماری در کار آمارگيري و سرشماري در برنامه‌هاي درسي دوره‌هاي ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان است.

 

این مقاله در روزنامه ایران شماره ۲۰۳ ُ چهارشنبه چهارم آبان ماه ۱۳۹۰ چاپ شده است. برای مشاهده کامل مقاله به لینک زیر مراجعه کنید.

http://www.iran-newspaper.com/1390/8/4/Iran/4923/Page/8/?NewsID=164781

متقلب : خاطره ای از سرشماری

در بازدیدهای روزانه از منطقه تحت سرپرستی خویش، ضمن مراجعه به خانه ها و اماکن مختلف مشاهده شد، تشتک ها و شماره های آن در محل های مربوط حک شده، اما با پرس و جو از افراد محلی ملاحظه شد، مامور سرشماری ضمن حک علائم بر درب اماکن، بدون سوال و جواب از اهالی، نسبت به پر کردن فرم های مربوطه و به دل خواه خود اقدام کرده است. این موضوع زمانی بیشتر آشکار شد که به چندین واحد مسکونی و مغازه مراجعه و وضعیت سرشماری را جویا شدم، همه­ی اهالی اظهار داشتند، به ما کسی مراجعه نکرده و به هیچ فردی هم پاسخ نداده ایم، بالاخره یکی دو نفر از اهالی عنوان کردند که " در چند روز گذشته، ما خانمی را دیدیم که با یک مشت کاغذ به این محل می آید و تند و تند در خانه ها را با رنگ قرمز شماره گذاری می کند، ولی در هیچ خانه و مغازه ای را نمی زند. در تمام این مدت ما منتظر بودیم تا ایشان هم بیاید و از ما سوال کند و ما را هم جزء جمعیت ایران به حساب آورد، اما تا به حال خبری نشده ".

با بررسی های بعدی کاشف به عمل آمد که خانم آمارگیر، خودش به روش زیر درختی همه­ی فرم­ها را پر کرده و ارائه داده است. به محض روشن شدن چنین موضوعی، ادامه­ی همکاری با ایشان  تا چند روزی به صورت معلق باقی ماند و با توجه به این که فرصت زیادی هم تا پایان سرشماری نداشتیم، از مامور دیگر که کار خود را به خوبی به اتمام رسانیده بودند، برای جبران کار خانم متقلب، استفاده شد. خانم متقلب هم توبیخ و به رده های بالاتر اجرایی سرشماری معرفی شد.