جمعیت ایران در سال 1400 از مرز 84 میلیون نفر عبور کرد

اینفوگرافی تهیه شده در دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار ایران با عنوان "سیمای جمعیتی ایران؛ سال 1400" نشان می‌دهد که جمعیت کشور در سال گذشته 1/84 میلیون نفر بوده که شامل 5/42 میلیون نفر مرد و 6/41 میلیون نفر زن می‌باشد.

 اینفوگرافی فوق نشان می‌دهد که از جمعیت 1/84 میلیون نفری ایران در سال 1400، حدود 3/58 میلیون نفر در سن کار قرار دارند.

این اینفوگرافی که توسط گروه جمعیت و سلامت مرکز آمار ایران تهیه شده و داده‌های آن از پیش‌بینی انجام شده در این گروه استفاده شده نشان می‌دهد در سال 1400 نسبت سالمندی برای مردان 4/6 و برای زنان 2/7 درصد بوده است و این در حالی است که جمعیت 65 ساله و بیشتر مردان 7/2 میلیون نفر و زنان 0/3 میلیون نفر است.

در خصوص جمعیت 15 تا 65 سال که در سن کار تلقی می‎ شود این اینفوگرافی نشان می‌دهد از جمعیت 1/84 میلیون نفری ایران در سال 1400، حدود 3/58 نفر در سن کار قرار دارند. همچنین در سال گذشته 9/19 میلیون نفر از جمعیت کشور زیر 15 سال قرار داشته‌اند که 2/10 میلیون نفر پسر و 7/9 میلیون نفر هم دختر بوده‌اند.

علاقمندان برای اطلاع از جزئیات بیشتر این اینفوگرافی و مشاهده فایل اصلی آن به سایت مرکز آمار ایران به نشانی www.amar.org.ir  مراجعه کنند.

نگاهی به روند سالمندی جمعیت در ایران و جهان

 

در گذشته تعداد كمي از افراد به سنين كهولت و پيري مي‎ رسيدند، اما در جهان كنوني پيشرفت‎ هاي تكنولوژي و بهداشتي باعث شده تا افراد سال ‎هاي بيشتري عمر كنند و مرگ آن­ها در سنين بالاتري اتفاق افتد، در نتیجه در حال حاضر افراد بیشتری می­توانند سنین پیری را تجربه نمایند. امروزه جمعیت بسیاری از کشورها رو به سالخوردگی رفته و انتظار می‌رود سایر کشورها نیز در آینده این پدیده را تجربه نمایند.

اين گزارش سعي دارد تا روند سالخوردگي جمعيت ايران و جهان را با يكديگر مقايسه نمايد.

 

مقايسه نسبت جمعيت 60 و 65 ساله و بيشتر ايران در سال هاي 1950 تا 2020

 

براي دريافت متن كامل گزارش به آدرس زير در درگاه ملي آمار، بخش گزارش تحليلي مراجعه نماييد:

https://www.amar.org.ir/news/

پديده سالمندي جمعيت در ایران و آينده آن

 

 

در دنیای مدرن و پیشرفته امروزی، توسعه ی اجتماعي اقتصادي منجر به كاهش رشد جمعيت و افزايش اميد زندگي در سطح جهاني شد .به اين ترتيب فرآيند انتقال جمعيتي تغيير ساختار سني جمعيت و به عبارتي گذار سني جمعيت را در پي داشت، به طوري كه انتظار مي رود به تدريج وزن جمعيت از گروه هاي سني جوان به گروه هاي سني بالا منتقل شود.

در زمان‎هاي گذشته تعداد اندکی از افراد به سنين كهولت و پيري مي‎رسيدند، اما در جهان كنوني پيشرفت‎هاي تكنولوژي و بهداشتي باعث شده تا افراد سال‎هاي بيشتري عمر كنند و مرگ آنها در سنين بالاتري اتفاق افتد، در نتیجه در حال حاضر افراد بیشتری میتوانند سنین پیری را تجربه نمایند. از طرف ديگر از آن جايي كه تقريباً تمامي كشورهاي دنيا دوره‎ي  باروري بالا را پشت سر گذاشته و يا در حال گذار از آن هستند، طبيعتاً تعداد افراد زيادتري نسبت به گذشته به مرحله پيري مي‎رسند. در سطح جهاني بعد از كاهش ميزان مرگ و مير و احتمال زنده ماندن كودكان تا سنين بزرگسالي، ميزان باروري كل رو به كاهش گذاشت. در نتيجه تعداد افراد سالخورده‎ي جوامع رو به افزايش گذاشت و در حال حاضر جمعيت بسياري از كشورها رو به سالمندي رفته و انتظار مي رود سایركشورها نيز در آينده اين پديده را تجربه نمايند.

نمودار نسبت جمعیت 60  و 65 ساله و بیشتر جهان و ایران در سال ­های 1950 تا 2020 ميلادي

منبع سایت سازمان ملل مورخ 5/03/ 2020

در مورد پیامدهای اقتصادی و اجتماعی سالمندي جمعيت دو ديدگاه متفاوت وجود دارد. اول ديدگاه بدبينانه كه بر اين باور است جمعيت هاي سالخورده با كاهش جمعيت واقع در سن كار روبرو می شوند به گونه ای که از يك طرف دولت ها با كاهش رشد اقتصادي مواجه شده و از سوی ديگر آنها ناچارند كه هزينه هاي گزاف و جديدي براي بيمه ها، خدمات و مراقبت از سالخوردگان بپردازند. در اين ديدگاه گفته مي شود موفقیت اقتصادی به اندازه و کیفیت نیروی کار بستگی دارد. با عبور افراد از دهه 50 سالگي و بعد از آن، احتمال مشاركت در نیروی کار کاهش می یابد. از طرف ديگر سرمايه و به عبارتي دارایی ها کاهش می یابند زیرا سالمندان به طور فزاینده برای تأمین هزینه های زندگي خود به پس انداز متکی مي شوند. در مقابل طرفداران ديدگاه خوشبينانه بر اين باورند سالمندی جمعیت فرصت های جدیدی را به ارمغان می آورد، زیرا افراد مسن امروزي زندگی سالم تري در مقايسه با گذشتگان خود دارند، در نتيجه توانايي بیشتری براي سال های طولانی تر کار و فعاليت داشته و با توجه به تجارب و مهارت های بیشتر ظرفیت ها و نیازهای مختلفي را براي جامعه مهيا مي كنند. البته در اين ديدگاه تاكيد ميشود كه بايد سازگاری با شرایط جدید در همه سطوح شخصی، سازمانی و اجتماعی  فراهم آيد (بلوم و همكاران : 2011، 1).

با عنایت به دیدگاه های فوق مقايسه شاخص هاي سالمندي جمعيت ايران با جهان و برخي مناطق براي آگاهي نسبت به وضعيت و موقعیت ايران براي افزايش آگاهي و برنامه ريزي در حوزه سالمندی جمعیت مفيد و ضروري به نظر مي رسد.   

اين تحقیق سعي دارد تا پس از ارائه تعريف جمعيت سالمند و سالخورده به مقايسه روند سالمندي و سالخوردگي ايران و جهان و برخي از مناطق منتخب پرداخته و روند سالمندي ايران را از گذشته تاكنون به تصوير كشيده و سپس سالمندي جمعيت ايران را پيش بيني و تحليل نمايد.

نتایج نشان داد ایران با شروع سده جدید شمسی با پدیده اجتماعی سالمندی روبه رو خواهد شد. سالمندی جمعیت ایران فرآیندی طبیعی است و نمی توان آن را متوقف یا معکوس کرد، بلکه می توان با برنامه ریزی و سیاستگزاری های صحیح آثار این فرآیند را کنترل کرد.

براي مشاهده كامل گزارش تحليلي به سايت پژوهشكده آمار به آدرس زير مراجعه نماييد:

https://www.srtc.ac.ir//

 

در مطالعات جمعیتی سنین ١٥ تا ٦٤ سالگی به عنوان سنین فعالیت در نظر گرفته می‌شود

الهام فتحي رئيس گروه  آمارهای جمعیت و سلامت  دفتر جمعيت،‌نيروي كار و سرشماري هاي مركز آمار ايران  در گفت و گو با شبكه پيامرسان سروش مركز آمار ايران، در رابطه با جمعيت جوان و جمعيت فعال كشور گفت:‌

امروزه ساختار سني و جنسی جمعيت از اهميت كمي و كيفي بسياري برخوردار است و از مشغله‌هاي ذهني دست اندركاران امور اجرايي در تمام ممالك دنيا محسوب مي‌شود. وي افزود:  برای داشتن تصویری کلی از ساخت جمعیت، می‌توان جمعيت را در سه گروه عمده‌ی سنی زیر بررسی کرد:

جمعیت کمتر از ٠-١٤ سال

جمعیت ١٥-٦٤ سال

جمعیت ٦٥ سال و بیشتر

براساس سه طبقه بندی فوق، جمعیت شناسان به مطالعه و بررسی جوامع مختلف از نظر جوانی، سالمندی و سالخوردگی جمعیت پرداخته­‌اند...

براي مشاهده فايل تصويري مصاحبه به شبكه سروش مركز آمار ايران به نشاني markazamariran  @ مراجعه كنيد.

ادامه مطلب

نشريه هرم هاي سنی ایران براساس نتايج سرشماري 1395 منتشر شد

  امروزه ساختار سني و جنسی جمعيت از اهميت كمي و كيفي بسياري برخوردار است و يكي از مشغله­ هاي ذهني عمده ­ي دست اندركاران امور اجرايي در تمام ممالك دنيا محسوب مي­ شود. از جمله روش ­هاي ارزیابی درجه توسعه يافتگي كشورها مطالعه ساختارهاي سني و جنسي جمعيت آنها می­ باشد. از نظر جمعيت‎شناختي سن و جنس اصلي‎ترين مولفه‎هاي تفاوت ميان افراد مي‎باشد كه تحت تاثير عوامل مختلف اجتماعي، بهداشتی، فرهنگي و اقتصادي تغییر می­ کند. به همين دليل است كه جمعيت‎شناسان ويژگي‎هاي جمعيت را اغلب بر حسب سن و جنس تحليل مي‏ كنند.

منظور از ساختار سني و جنسي جمعيت، توزيع جمعيت بر حسب سن و جنس است. توزيع سني و جنسي جمعيت در كشورهاي توسعه يافته و در حال توسعه تفاوت بارز دارد. در كشورهاي مختلف ساختارهاي سني تابعي از ميزان‎هاي باروري و مرگ و مير و مهاجرت بين‌المللي مي‎باشند. در انتقال ساختار سني جمعيت مرگ و مير نقش ويژه‏اي دارد. در كشورهاي توسعه يافته‎تر، ارتقا سطح بهداشت عمومي و كاهش مرگ و مير در سنين بالا باعث سالمندي جمعيت شده و باتوجه به سطح پايين باروري در اين كشورها، اين روند در آينده هم ادامه خواهد داشت. در كشورهاي در حال توسعه نيز به دليل بالا بودن ميزان باروري و رشد انفجاري جمعيت در سه دهه گذشته و به دنبال آن پيشرفت‎هاي قابل توجه در اين كشورها كه باعث پايين آمدن ميزان باروري، مرگ و مير و افزايش اميد زندگي در هنگام تولد گرديد، اكنون با شمار بالاي جمعيت جوان مواجه مي‏ باشند و در آينده‎اي نه چندان دور با جمعيت سالخورده روبرو خواهند شد. جواني و سالخوردگي جمعيت موضوعات بسیار مهمی هستند که برنامه ریزان و سیاستگزارن کشور باید برای آن برنامه ‏ریزی مناسبی انجام دهند تا جوامع برنامه ­های مختلف آموزشی، اشتغال، اوقات فراغت، امکانات بهداشتی و درمانی و... را با دقت و حساسیت بیشتری به انجام رسانند.

با توجه به اهمیت موضوع سن و طبقه­ بندی­ های مربوط به آن و نیازهای متعدد کاربران نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن1395، این نشریه در دو فصل تهیه شده است. در فصل اول تعاریف و مفاهیم ساختار سنی و ترکیب جمعیت و فصل دوم تصویر هرم­ های سنی جمعیت کشور به تفکیک استان و مناطق شهری و روستایی ارائه مي ­شود. به منظور استفاده كاربران هرم ­هاي سني براي هر استان و به تفكيك مناطق شهري و روستايي و نيز براي گروه ­هاي سني و سنين منفرد ترسيم شده است.

هرم سنی جمعیت کل کشور بر حسب سنین منفرد: 1395

هرم سنی جمعیت نقاط شهري ايران بر حسب سنین منفرد: 1395

 

هرم سنی جمعیت نقاط روستايي ايران بر حسب سنین منفرد: 1395

مجموعه حاضر با مسئولیت سرکار خانم الهام فتحی رئیس گروه آمارهاي جمعیت و سلامت و همکاری آقایان سید مسعود حسینی و مجتبی نصیری‎پور از کارشناسان دفتر آمارهای جمعیت، نیروی کار و سرشماری تهیه شده و توسط مركز آمار ايران به صورت نسخه الكترونيكي منتشر و اطلاع رساني شده است.

براي مشاهده نشريه هرم هاي سني ايران بر اساس نتايج سرشماري 1395 به آد رس زير مراجعه نماييد.

https://www.amar.org.ir/Portals/0/Files/fulltext/1395/n_hsibans_95.pdf

 

نگاهي به ميانگين و ميانه سني جمعيت در ايران

هر جامعه‌ای از افراد با سنین مختلف شکل گرفته است. بنابراین به‌منظور هر گونه برنامه‌ریزی برای جوامع، آگاهی از ساختمان سنی آن‌ها اهمیت می‌یابد. از شاخص‌های مهم در بررسی ساختار سنی جمعیت، میانگین و میانه‌ی سنی جمعیت است. بررسی میانگین و میانه‌ی سنی جمعیت، تصویر روشنی از جوانی و یا سالمندی جمعیت را نیز نمایش می‌دهد.

مطالعات مختلف نشان داده‌اند هنگامی که جوامع، گذار جمعیتی را طی می‌کنند، تغییراتی در توزیع سنی و جنسی آن‌ها به وجود می‌آید (ویکس، ۱۳۹۵: ۳۳۸). بررسی روند تغییرات میانه و میانگین سنی جمعیت ایران نیز نشان می‌دهد که ایران همانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه تحت تأثیر پدیده‌ی گذار جمعیتی قرار گرفته است و میانه و میانگین سنی ایران در حال افزایش است. از آنجایی که افزایش میانه و میانگین سنی جمعیت حکایت از گذار از جمعیتی جوان به جمعیتی مسن‌تر دارد، بررسی روند تغییرات آن‌ها به ما کمک خواهد کرد تا سرعت تغییرات گذار را شناسایی نموده و در برنامه‌ریزی‌های اجتماعی از آن بهره بگیریم. 

بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ میانگین سنی جمعیت ایران برابر 31٫۱ سال محاسبه شده که در مقایسه با سال ۱۳۹۰، ۱٫۳ سال افزایش را نشان می‌دهد. در سال ۱۳۹۵ میانه‌ی سنی برابر ۳۰ سال بوده است که در مقایسه با سال ۱۳۹۰، ۳ سال افزایش مشاهده می‌شود. نکته‌ی قابل توجه این که میانگین سنی زنان اندکی از میانگین سنی مردان بالاتر است.

ميانگين سني كل كشور به تفكيك مناطق شهري و روستايي و برحسب جنس: 1395

این موضوع به دلیل بالاتر بودن امید به زندگی زنان در مقایسه با مردان است. انتظار می‌رود در سال‌های آتی با افزایش شکاف امید به زندگی بین زنان و مردان و زنانه‌شدن سالمندی جمعیت، میانگین سنی زنان از میانگین سنی مردان همچنان سرعت بیش‌تری به خود بگیرد. میانه‌ی سنی جمعیت نیز از رقم ۲۷ سال در سال ۱۳۹۰ به رقم ۳۰ سال در سال ۱۳۹۵ افزایش یافته است. تفاوت‌هایی بین نقاط شهری و روستایی کشور از نظر ساختمان سنی جمعیت ملاحظه می‌شوند. نقاط شهری دارای ساختمان سنی سالمندتری در مقایسه با نقاط روستایی هستند. علاوه بر این میانگین سنی زنان نسبت به مردان در حال پیشی گرفتن است که حکایت از گذار سنی جمعیت ایران، افزایش جمعیت سالمند زنان در سال‌های آتی را دارد. علاوه بر این تفاوت‌های آشکاری بین استان‌های مختلف کشور ملاحظه می‌شود.

نمودار  ميانه سني كل كشور به تفكيك مناطق شهري و روستايي و برحسب جنس: 1395

 

مقاله فوق كاري است مشترك با خانم بهناز سرخيل و آقاي نور محمد جاويد كه در مجله دو ماهنامه آمار جلد 5 به شماره 3 به چاپ رسيده است.

براي مشاهده متن كامل مقاله به لينك زير مراجعه فرماييد:

http://amar.srtc.ac.ir/article-1-301-fa.html

 

نگاهي به هرم سني جمعيت ايران در سال 1395

نمودار فوق بر اساس نتايج سرشماري نفوس و مسكن 1395 ترسيم شده است.

اين نمودار نشان مي دهد در حال حاضر ساختمان هرم سني جمعيت ايران جوان بوده و در حال گذار از مرحله جواني به مرحله بزرگسالي است. اين وضعيت حاکی از آن است كه جمعيت كشور كه درحال حاضر جمعيت جواني مي­باشد، در دهه هاي آتي به سوي سالمندي متمايل خواهد شد. 

علاوه بر اين متولدين دهه 60 تاثير خود را بر قاعده هرم سني گذاشته و پديده گشتاوري جمعيت را به وجود آورده اند. البته اين نسل هنوز به اندازه خود بر روي قاعده هرم اثر نگذاشته است (تفاوت بين جمعيت متولدين دهه 60 با جمعيت قاعده هرم).

انتظار مي رود در دهه آتي با گذار متولدين دهه 60 به سنين بالاتر (دوران بزرگسالي) و ورود جوانان دهه 70 به سنين ازدواج و باروري تعداد مواليد مجددا كاهش يابد.

مروري بر شاخص سالخوردگی جمعيت ايران در گذشته، حال و آينده

  از مهمترین معیارهای مرتبط با سالخوردگی جمعیت شاخص سالخوردگی یا نسبت سالمندان به کودکاناست. شاخص سالخوردگی بیشترین حساسیت را به تفاوت­ ها و تغییرات در ترکیب سنی دارد.

اين شاخص از تقسیم جمعیت بالای 65 سال و بيشتر بر جمعیت 14 ساله و كمتر سال به دست می‌آید. شاخص سالخوردگي جمعيت، تغییرات باروری را به سرعت در خود نشان می‌دهد و همین موضوع هم اهمیت زیادی در بررسی سالخوردگی جمعیت دارد. طبق این معیار، جمعیت‌های با رقم کمتر از 15، جوان و جمعیت‌های بیش از 30 سال، سالخورده به حساب می‌آیند. در سطح جهاني، شاخص سالخوردگی در دو کشور ژاپن و بلغارستان در سال 2000 بیش از 100 بوده و پیش‌بینی مي ­شود که تا سال 2030، همه کشورهای توسعه‌یافته رقم شاخص سالخوردگي بیش از 100 شود و حتی در ژاپن و برخی کشورهای اروپایی به بالای 200 هم برسد.

 برخی جامعه شناسان همچون پترسون، با توجه به تغییرات ساخت سنی برخی جوامع و سالخورده شده جمعیت آن­ها با عنوان خاکستری شدن جمعیت یاد کرده‌اند و آن را ثمره دو عامل در روندهای طولانی‌مدت جمعیت دانسته‌اند: اول تمایل خانواده‌ها به داشتن فرزند کمتر و دوم زنده‌ ماندن افراد بیشتر. ضرغامی (1390)

آمار و ارقام حكايت از جواني جمعيت ايران امروزي دارد اما انتظار مي رود در اوايل دهه 1400 شمسي ايران با پديده ­ي سالخوردگی جمعیت رو به رو شود. چنانچه ميزان باروري كل روند افزايشي به خود بگيرد سرعت سالخوردگي جمعيت شتاب كتري را به خود خواهد گرفت.

جدول 1 شاخص سالخوردگی را طی سال­ های 1335 تا 1390 نشان می­ دهد. 

بررسي سري زماني اين شاخص در نيم قرن اخير نشان مي دهد از سال 1335 تا سال 1365، روند کاهشي تدریجی داشته و در این سال به 69/6 درصد رسیده است. این روند عمدتا به خاطر کاهش مرگ و میر کودکان و نوزادان و بخشی هم افزایش موالید بوده است که باعث شده میزان رشد سالیانه جمعیت کودک و نوجوان در این مدت بیش از میزان رشد جمعیت سالمند باشد. از سال 1365 و با کاهش سریع باروری، روند این شاخص هم معکوس شد به طوری که در سال 1390 به 47/24 درصد رسیده است که نشان می­ دهد جمعیت ایران به سمت سالخوردگی در حرکت است.

جدول 2 مقدار اين شاخص را با فروض مختلف پيش ­بيني تا افق 1430شمسي نشان مي­ دهد.

 

 

بررسی مراحل انتقال جمعیتی در ایران و تاثیر آن بر ساختار سنی جمعیت کشور

مراحل انتقال جمعیتی از جمله مباحث نظری جمعیت شناسی است که در تبیین تحولات جمعیتی اهمیت یافته است. تاریچه این مبحث به دو قرن گذشته برمی­گردد. مبحث مراحل انتقال جمعیتی نشان  می­دهد که چگونه جمعیت از وضعیتی که سطح زاد و ولد و مرگ ومیر هر دو بالا و در نتیجه رشد جمعیت ناچیز است، به وضعیتی که سطح زادو ولد و مرگ ومیر هر دو پایین و رشد جمعیت مجددا کاهش می­یابد، انتقال پیدا می­کند. در نتیجه این انتقال تغییرات عمده­ای در ساختار و ترکیب جمعیت وارد می­شود. در این زمان، برای دست­اندركاران امور اجرايي، بررسی ساختار سني و جنسی جمعيت از اهمیت ویژه­ای برخوردار می­شود.

 مطالعه و بررسی مراحل انتقال جمعیتی در ایران حاکی از آن است که ایران را در مرحله انتقالی باروری قرار گرفته و این وضعیت باعث شده در حال حاضر  جمعیت جوان افزایش یابد. به عبارتی از سال 1385به بعد پدیده­ی تورم جوانی جمعیت در کشور بوجود آمده است. افزایش فوق العاده جمعیت جوان در کشور منجر به افزایش جمعیت واقع در سن فعالیت شده و ایران اسلامی را در وضعیت هدیه جمعیتی یا پنجره جمعیتی فرصت­ها وارد نموده است. بدیهی است در صورت شناخت صحیح و استفاده بهینه و مناسب از این جمعیت می­توان به سرعت به سوی رشد و توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور گام برداشت. برای تحقق چنین هدفی این مقاله سعی می نماید به بررسی مراحل انتقال جمعیتی بپردازد و سپس وارد مبحث ساختار جمعیتی کشور شود.

 

این مقاله کاری است مشترک با خانم ها قادری و نظامی وند که در همایش تحلیل یافته های سرشماری ۱۳۹۰ به صورت سخنرانی ارائه شد.

چشم اندازي به سالمندي جمعيت در ایران و جهان

در دنیای مدرن و پیشرفته امروزی، توسعه­ی اجتماعي - اقتصادي منجر به كاهش رشد جمعيت و افزايش اميدزندگي در جهان شد اين فرايند اگر با كاهش باروري همراه باشد تغيير ساختار سني جمعيت را در پي دارد، به طوري كه وزن جمعيت را از گروه هاي سني جوان به گروه هاي سني بالا منتقل مي­نمايد .

سالخوردگي جمعيت، پيامد کاهش زاد و ولد مقطعی است. به این صورت که پس از یک دوره کاهش باروری، هم­زمان تعداد زیادی از افراد، پيري را تجربه مي­کنند. در زمان‎هاي گذشته تعداد اندکی از جمعيت جوامع به سنين كهولت و پيري مي‎رسيدند، اما در جهان كنوني پيشرفت‎هاي تكنولوژي و بهداشتي باعث شده تا افراد سال‎هاي بيشتري عمر كنند و مرگ آن­ها در سنين بالاتري اتفاق افتد، درنتیجه در حال حاضر افراد بیشتری می­توانند سنین پیری را تجربه نمایند. از طرف ديگر از آن جا كه تقريباً تمامي كشورهاي دنيا دوره‎اي را با باروري و زاد و ولد بالا پشت سر گذاشته و يا در حال گذار از آن هستند، طبيعتاً تعداد افراد زيادتري نسبت به گذشته همزمان به مرحله پيري مي‎رسند. نتيجه اين كه تعداد افراد سالخورده‎ي جوامع رو به ازدياد است و جمعيت ها به پيري مي­گرايند.  

  

براساس ادعای اداره‎ي جمعيت سازمان ملل، از سال 1950 تاکنون، نسبت افراد 65 سال و بالاتر از 4 درصد به 8 درصد افزايش يافته است. بيش از 6 درصد ساکنين مناطق در حال توسعه هم اکنون سالخورده­اند و تا سال 2050 انتظار  مي رود که 19 درصد جمعيت آمريکاي لاتين و 18 درصد جمعيت آسيا را سالمندان تشکيل دهند. 

 

این مقاله کاری است مشترک با سرکار خانم بهناز سرخیل که در اولین شماره ی مجله ی دوماهنامه آمار منتشر شده است.

برای مشاهده کامل متن مقاله به لینک زیر مراجعه نمایید.

http://www.srtc.ac.ir/fa/contents/Journals/monthly2/دوماه‌نامه‌ی.آمار.html

تغییرات ساختار جمعیت و نرخ بیکاری جوانان ایرانی در سه دهه اخیر

نيروي انساني كارآمد و متخصص از ذخاير مهم و با ارزش كشورهاي جهان مي باشد. از جمله عوامل موثر بر فرايند توسعه، نيروي انساني مشاركت كننده در آن مي باشد. جوانان به عنوان بازوی محرکه جمعيت فعال در اين پروسه جايگاه خاصي دارند. عدم توجه و بهره گيري از قابليت­هاي فطري، فكري و فيزيكي آنان دستيابي به توسعه را به تاخير مي اندازد.

دسترسي این گروه از جمعیت به منابع و امكانات از مباحثي است كه در دهه­ي اخير مورد توجه سازمان ملل قرارگرفته و آمارهاي ارائه شده در سطح جهانی اهمیت اين موضوع را بیش از پیش نشان مي دهند.

هدف از مقاله ي حاضر ارائه تصوير و تحليلي از ساختار جمعیت ایران و سپس بررسی وضعيت نيروي كار زنان و مردان جوان ایرانی طي 30 سال اخير مي باشد كه مي تواند براي برنامه ريزي­ها و سياستگزاري­هاي جمعيتي و اجتماعی و اقتصادی و بالاخره توسعه مفيد باشد. روش تحقيق مطالعه ي اكتشافي و توصيفي  مي باشد. اين تحقيق پس از بررسی جمعیت و ساختار آن در ایران، مفاهيم و شاخص­هاي نيروي كار را معرفي و توصيف و سپس روند تحولات  نيروي كار  ايران را  طي سال­هاي 1365 تا 1385 با تاكيد برنرخ بیکاری جوانان ارائه و سپس فرضيه هاي تحقيق را بررسي مي نمايد. اطلاعات مورد نياز اين بررسي نتايج آمار و ارقام سرشماري­هاي عمومي نفوس و مسكن از  سال­هاي 1365 تا 1385 مي باشد كه همگي توسط مركز آمار ايران تولید و منتشر شده است.

 

بررسي حاضر نشان مي دهد در حال حاضر تغییرات عمده ای در ساختار جمعیت ایران بوجود آمده است. به عبارتی پنجره جمعیتی فر صت ها که در حال حاضر ایران مراحل پایانی آن را طی می نمایند، فرصتی محدود و کوتاهی است که درصورت استفاده بهینه از آن  می توان به رشد و شکوفایی اقتصادی کشور سرعت بخشید. در چنین شرایطی ایجاد بسترهای مناسب برای اشتغال جوانان و کاهش نرخ بیکاری آنان  از جمله عوامل موثر در توسعه­ی منابع انساني و توسعه­ي پايدار مي باشد، وضعیتی که سه دهه قبل برای کشور چین اتفاق افتاد و با بهره­گیری مناسب از جمعیت جوان آن روز، در حال حاضر این کشور به عنوان یکی قطب های اقتصادی دنیا مطرح است.

بررسی ها نشان می دهد گرچه سیاستمداران و برنامه ریزان در سال­هاي اخير تمهيداتي درخصوص كاهش نرخ بیکاری جوانان فراهم آورده اند، اما این تمهیدات کافی نبوده و با توجه به کوتاه بودن مدت تورم جوانی جمعیت در ایران و قرار گرفتن در سال های پایانی آن لازم است كه اين تمهيدات و تصميم گيري­ها با شدت سرعت و شتاب بيشتري به خود بگیرد.

 

این مقاله کاری است مشترک با سرکار خانم  بهناز سرخیل در ششمین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران که در دانشکده علوم اجتماعی در آبان ماه ۱۳۹۱ برگزار شدُ به صورت سخنرانی ارائه شد.

خط پايان پنجره ي فرصت هاي جمعيتي در ايران

الهام فتحی 

بررسي تاريخي جمعيت ايران حاكي از آن است كه در اثر اعمال سياست­هاي جمعيتي متفاوت رشد جمعيتي كشور از آهنگ يكنواختي برخوردار نبوده و همواره با فراز و نشيب هاي جمعيتي رو به رو بوده است. به اين ترتيب كه طي نيم قرن اخير گاهي سياست­هاي خاصي در مورد افزايش يا كاهش جمعيت اعمال نشده، در مورادي سياست­ها به سوي افزايش جمعيت و در برخي زمان ها به سوي كاهش جمعيت بوده است. در دهه اخیر در اثر اعمال چنين سياست هايي شاهد پديده­ي جديدي در جمعيت ايران به نام "پنجره جمعيتي فرصت ها"[1] مي باشيم. موهبتي جمعيتي كه كمتر در تاريخ جمعيتي يك كشور اتفاق مي افتد و چناچه اتفاق بيافتد احتمال تجديد آن بسيار كم و در صورت تجديد نياز به گذشت زماني بسیار طولاني دارد. به هر حال در بسياري از كشورها اين پديده جمعيتي به وقوع پيوسته و از اين موهبت جمعيتي بهره برده و به سرعت راه هاي رشد و پيشرفت و توسعه و ترقي را طي كردند و مبدل به قطب های بزرگ اقتصادی در دنیا شدند. اقتصاددانان براين باورند كه افزایش قابل توجه جمعیت در سنین جوانی "فرصت طلایی" بوده و با استفاده بهینه از نیروی جوان در چنین شرایطی می توان به رشد و شکوفایی اقتصادی رسید. شرایطی که کشور چین طی سه دهه­ی گذشته از آن برخوردار شد و به مدد چنین فرصتی امروزه به عنوان یکی از قطب های مهم صنعتی و اقتصادی دنیا مطرح است.

درحال حاضر بر همگان روشن است كه ايران داراي جمعيت جواني است. اما اين سوال مطرح است كه پديده تورم جواني جمعيت دقیقا چه زماني در ايران به وقوع پيوست و اين موهبت جمعيتي تا چه زماني ادامه خواهد يافت؟ اين جمعيت از چه ويژگي هاي اجتماعي و اقتصادي (سواد، اشتغال، ازدواج، باروري و ...) برخوردار مي باشند؟ آيا ايران اسلامي توانسته است از پنجره جمعيتي فرصت ها به نحو احسن استفاده نمايد و در راه پيشرفت و توسعه ايران اسلامي قدم بردارد؟

 

اين مختصر در پي آن است تا در آغاز پنجره جمعيتي فرصت ها را تعريف نموده و سپس به بررسي تاريخي جمعيت ايران از ديد پنجره جمعيتي فرصت ها بپردازد. براي اين منظور جمعيت ايران را تا افق سال 1405 هجري شمسي پيش بيني نموده و اوضاع اجتماعي و اقتصادي اين گروه خاص از جمعيت را با استفاده از نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن طی سال های 1345 تا 1385 بررسي و تحليل نمايد. به طور خلاصه می توان گفت پنجره جمعيتي فرصت ها، دركشورهايي كه ميزان باروري آنها با سرعت از سطـح بالا به سطــح پايين سقــوط ‌مي‌كند، اتفاق مي افتد.

 

 این مقاله در یازدهمین کنفرانس آمار ایران که در تاریخ ۷تا ۹ شهریور ماه سال جاری در دانشگاه علم و صنعت ایران برگزار شد، به صورت پوستر ارائه شد.

---

[1] Demographic Window of Opportunity

روند سالمندی جمعیت در ایران و آینده ی آن

 در حال حاضر دركشور، شتاب پديده­ی تورم جواني جمعيت و پيامدهاي آن در حدي است

 كه دولت­مردان و برنامه­ريزان تاکنون حداكثر توجه خود را بر وضع موجود و تمهيدات لازم

 براي جمعيت بسيار بزرگ جوان و نوجوان متمركز كرده و كمتر به اين نكته توجه نموده اند

كه بعد از سپري شدن پديده ی تورم جواني جمعيت و رهايي از وضع موجود، در طي

فاصله­ی نه چندان دوري (حدود30 سال آينده)، ايران با مشكل سالمندي جمعيت

(مشكلي كه در حال حاضر بسياري از كشورهاي توسعه يافته گريبانگيرآن هستند)، روبرو

 خواهد شد. با توجه به رشد بالاي جمعيت كشور (به ويژه در دو دهه­ی گذشته)، سالمندي

 جمعيت با سرعت بيشتري در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته به وقوع خواهد پيوست

و دولتمردان فرصت چنداني براي مقابله با اين تغيير (در ساختار سني جمعيت) را  نخواهند

 داشت. توضيح اينكه اگر ايران بدون تداركات و برنامه­ريزي لازم وكافي با جامعه­ای سالمند

 برخورد نمايد، سالمندي جمعيت نيز همانند جواني جمعيت، به معضلی لاينحل تبديل خواهد

 شد. بديهي است مهم­ترين سؤالي كه در اين زمينه مطرح مي شود اين است كه چه كسي

 به دولت ماليات پرداخت خواهدكرد؟ و چه كسي از نسل سالخورده حمايت و پرستاري خواهد نمود؟

نتيجه آنكه گرچه در حال حاضر سياستگذاران نگران تورم جواني مي باشند، ليكن بر اساس

 محاسبات انجام شده اين دوره­ی انبساط، كوتاه خواهد بود. به اين ترتيب كه پس از سپري

 شدن دوره­ی تورم جواني، كشور با مشكل سالمندي جمعيت روبرو خواهد شد. مطالعات

 نشان مي­دهد كه از اواخر دهه­ی 1390 جمعيت ايران رو به سوي سالمندي رفته و

سالمندي جمعيت در سال 1420 به حدنهايي خود خواهد رسيد و در سال­هاي پس از آن با

 سالخوردگي جمعيت روبرو خواهدشد. بديهي است كه از هم اكنون لازم است تا

دولت­مردان در برنامه­ريزي­ها و سياستگزاري­هاي بلندمدت به  نسبت جمعيت سالمند و

 سالخورده توجه نمايند. علاوه بر اين سياستگزاران و برنامه­ريزان مي بايد درصدد تمهيداتي

 براي رفاه اجتماعي و بهداشتي سالمندان و سالخوردگان باشند.

این مقاله در هفته نامه خبری تحلیلی برنامه شماره ۳۳۴منتشر شده است.

پديدة تورم جواني در ايران و آثار جمعيت شناسي مرتبط برآن

 

درسال هاي اخير، برنامه ريزان و سياستگذاران، توجه زيادي به نيازهاي

ويژة نوجوانان و جوانان و تقاضاي روزافزون جمعيت جوان براي دستيابي

 به اطلاعات و خدمات داشته اند. از جمله دلايل چنين توجهي افزايش

قابل ملاحظة جمعيت جوان و نوجوان مي باشد.

با توجه به اينكه رشد سريع جمعيت جوان فشارسنگيني را به توسعة

خدمات آموزشي، بهداشتي و برنامه هاي هدف دار اشتغال و ايجاد

فرصت هاي شغلي واردمي نمايد، لازم است در اين زمينه مطالعات

جمعيت شناختي با دقت بيشتري صورت پذيرد تا نتايج آن در اختيار

برنامه ريزان و سياستگذاران قرارگيرد.

 

درحال حاضر، در بسياري از كشورهاي جنوب شرقي و جنوبي و مركزي

آسيا و تقريبا در اكثر كشورهاي شرقي، دورة انبساط جمعيت جوان با

سرعت به حد نهايي خود رسيده است.

 

علاوه بر تعداد مطلق جمعيت جوان، نسبت جمعيت جوان به كل جمعيت

 نيز توجهات خاص سياسي را مي طلبد. آمار و ارقام نشان مي دهد كه

 در طي 45 سال اخير،  نسبت جمعيت جوان  ايران (سنين 15-24سال) در

 مقايسه با كل جمعيت، در حال افزايش بوده است. بدين ترتيب كه اين نسبت

 از 42/15 درصد در سال 1335 به 55/20 درصد درسال 1375 و به  1/24 درصد

در سال 1380 رسيده است. پيش بيني مي شود كه اين مقدار در سال 1385،

 به حد نهايي خود برسد. (17/25 درصد)

     گرچه سياستگذاران نگران چنين مسئله اي مي باشند، ليكن  دورة انبساط كوتاه

 خواهد بود. بدين ترتيب كه تورم جواني در ايران از اوايل دهة 1370 آغاز شده و در

 اواسط دهة 1380 به حدنهايي خود خواهد رسيد و پس از آن نسبت جمعيت جوان

  به سرعت رو به كاهش خواهد گذاشت و در سال 1400 هجري شمسي مقدار آن

 به 03/15 درصد خواهد رسيد . بديهي است كه از اين زمان به بعد سياستگذاران

 لازم است به گونه اي برنامه ريزي نمايند تا نسبت جمعيت جوان از اين مقدار كمتر

 نشود، زيرا در غير اينصورت جمعيت كشور با ركود جواني روبرو خواهد شد.

این مقاله در دومین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران به صورت پوستر ارائه شده است.

طي سال‌هاي 1385- 1375 جواني جمعيت كاهش يافته است

الهام فتحی*

امروزه ساختار سني و جنسی جمعيت از اهميت كمي و كيفي بسياري برخوردار

 است و يكي از مشغله‌هاي ذهني عمده­ دست‌اندركاران امور اجرايي در تمام

 كشورهاي دنيا محسوب مي‌شود. از جمله روش‌هاي ارزیابی درجه توسعه‌يافتگي

 كشورها مطالعه ساختارهاي سني و جنسي جمعيت آنها است. از نظر

جمعيت‌شناختي سن و جنس، اصلي­ترين مؤلفه‌هاي تفاوت بين افراد است و

تحت تأثير عوامل مختلف اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي قرار مي‌گيرد.

به همين دليل است كه جمعيت‌شناسان ويژگي‌هاي جمعيت را اغلب بر حسب

سن و جنس تحليل مي‌كنند. در واقع سن و جنس دو متغیر کلیدی در

جمعیت‌شناسی محسوب مي‌شوند.

این مقاله در هفته نامه برنامه شماره ۴۰۴ به چاپ رسیده است.

برای مشاهده کامل این مقاله به لینک زیر مراجعه کنید.

http://www.spac.ir/barnameh/Barnameh%20Electronical/404/page_4.htm