برگزاري وبينار علمي

بررسی علل عمده مرگ ایران در سال 1395 با استفاده از جداول عمر چند کاهشی

افزایش امیدزندگی در رهگذر انتقال جمعیتی و گذار اپیدمیولوژیک از مهمترین تحولات جمعیتی ایران در قرن اخیر است. این پژوهش بعد از ارزیابی و تسطیح داده ­های فوت و سرشماری ایران در سال ­هاي 1385 تا 1395، با استفاده از جداول عمر، تغییرات امیدزندگی را بر حسب علل فوت بررسی می ­نماید.

یافته­ ها نشان داد در دهه اخير پوشش ثبت مرگ و مير ايران افزايش چشمگيري داشته به گونه ­اي كه پس از ارزيابي و تسطيح داده ­ها مي­ توان با روش مستقيم جداول عمر ايران را محاسبه نمود. طبق نظر فرایزر كاهش شتاب در ميزان مرگ و مير ايران اتفاق افتاده و مستطيل­ شدگي ميرايي در حال شكل ­گيري است و هنوز امكان زيادي براي بهبود كاهش مرگ و مير در سنين 50 تا70 سالگي وجود دارد.

در سال 1395 پنج علل اصلی مرگ (بیماری­ های قلبی­ عروقی، سرطان ­و تومورها، سوانح و حوادث، بیماری ­های دستگاه تنفسی و عفونی و انگلی)  بیش از 71 درصد آمار فوت را به خود اختصاص دادند. با حذف آنها، به امیدزندگی مردان 9/6 و زنان 10/8 سال افزوده می ­شود. بیماری­ های قلبی عروقی و سرطان و تومورها در سنین سالمندی و بزرگسالی علل مهم مرگ هستند. علت مرگ به دليل سوانح و حوادث در همه سنین بویژه در مردان جوان ملاحظه مي­ شود.

بیماری­ های عفونی و انگلی و دستگاه تنفسی در کودکان و زنان سالمند بیشتر شایع است. ايران هنوز پتانسيل زيادي براي كاهش مرگ و مير در همه سنين را دارد. بنابراین پس از شناخت گلوگاه­ ها می­توان با برنامه­ ریزی­ های مناسب، اميدزندگي را افزايش داده و سرعت کاهش رشد جمعیت را نيز کندتر نمود.

اين مقاله در مجله نامه انجمن جمعيت شناسي ايران به شماره 26 پاييز و زمستان 1397 منتشر شده است.

براي مشاهده كل مقاله به لينك زير مراجعه نماييد

http://www.jpaiassoc.ir/article_37998.html

شكاف مرگ زنان و مردان در ايران سال 1395

يكي از شاخص‌هاي مهم جمعيتي كه در ارزيابي وضع توسعه يافتگي كشورها و مناطق به كار مي‌رود، اميدزندگي در بدو تولد است. اميدزندگي در بدو تولد عبارت است از متوسط تعداد سال‌هاي عمر كه انتظار مي‌رود یک نوزاد از بدو تولد و تحت شرايط جاری مربوط به مرگ و مير آن جامعه، زنده بماند.

نمودار زير احتمال مرگ و میر ایران بر حسب جنس را در سال 1395 نشان می­ دهد. ملاحظه می­ شود از سنین صفرسالگی تا 45 سالگی احتمال مرگ و میر هر دو جنس تقریبا مشابه یکدیگر است، اما از سنین 50 سالگی به بعد بین دو جنس شکاف بزرگی بوجود می ­آید. به گونه ­ای که احتمال مرگ و میر مردان بر زنان پیشی می ­گیرد. این موضوع نشان می ­دهد عموما زنان بیشتر از مردان عمر می­ کنند. 

نمودار احتمال مرگ و مير برحسب جنس، کل کشور: 1395

 در توجیه این وضعیت می­ توان گفت طیف گسترده اي  از متغیرها بر رابطه جنسی مرگ و مير تأثیر می­گذارد تفاوت در مرگ و میر هر دو جنس به طور كلي به علل بیولوژیکی و علل رفتاری تقسیم می­ شود.

الف- تفاوت­ های بیولوژیکی: زنان به لحاظ ژنتیکی و زیست شناختی توانمندتر از مردان هستند. تفاوت­ هاي هورموني بين دو جنس از جمله عوامل موثر در اين زمينه مي­ باشد.

ب- تفاوت­ های رفتاری: شیوه زندگی مردان به سلامت آنها آسیب می­ رساند. تبعیض علیه زنان، باعث افزايش مرگ ومير زنان مي­شود اما پس از گذار جوامع از مرحله سنتي به صنعتي و تغییر در فرهنگ، اميدزندگي زنان افزایش می­یابد. اعتقادات دینی و مذهبي نيز بر شيوه زندگي افراد موثر بوده و به طور غيرمستقيم بر اميدزندگي هر دو جنس اثر مي­ گذارد.

شناسایی علل مرگ و مير برای پیش بینی دقیق مرگ و میر بسیار مهم است در قرن بیست و یکم بخش بزرگی از علل افزايش مرگ و مير مردان در مقايسه با زنان مربوط به تفاوت­هاي رفتاري آنها مانند کشیدن سیگار، استرس، قرار گرفتن در معرض ایدز، الگوهای رانندگی و ... است.

الگوي سني و جنسي مرگ در ايران

 

توزیع مرگ ومیر ايران برحسب سن و جنس در نمودار زير ارائه شده است. بر اساس این نمودار مرگ و مير زنان در همه سنين به مراتب كمتر از مرگ و مير مردان بوده است. البته بخشي از آن مربوط به كم پوششي ثبت مرگ و مير زنان است. براساس مطالعه ­اي كه در پژوهشكده آمار با عنوان "مدل­سازي و پيش ­بيني مرگ و مير در ايران: 1420-1375" انجام شده در سال1390 كم پوششي ثبت فوت مردان 7/5 درصد و زنان 18/7 درصد بوده است. در فاصله سال ­هاي 1391 و 1394، مرگ ومیر جمعیت 0-4 ساله براي هر دو جنس کاهش يافته، در مقابل فوتي­ هاي 50 سال و بيشتر براي هر دو جنس افزايش يافته است. در گروه سني جوانان فوت­ ها عمدتا بدلیل سوانح رانندگی روی می­ دهند و بيشتر به ضرر مردان است. بنابراين لازم است تدابير اساسي انديشيده شود.

نمودار ساختار سني و جنسي مرگ و مير در ايران: 1391-1394

شاخص امید زندگی در ایران و آینده ی آن

اميد زندگي يكي از مهم‌ترين شاخص‌هاي جمعیت شناسی در حوزه های توسعه و سلامت و بهداشت محسوب مي‌شود و مي‌توان آن ‌را متوسط عمر افراد جمعیت یک جامعه معین محسوب كرد. جمعيت شناسان آن را به صورت ذيل تعريف مي نمايند:

" اميدزندگي در بدو تولد عبارت است از متوسط تعداد سال‌هاي عمر كه انتظار مي‌رود از بدو تولد و تحت شرايط عادي مربوط به مرگ و مير، فردي زنده بماند."

"امید زندگی در بدو تولد، چکیده­ی نهایی جدول مرگ و میر است و نشان می دهد که هریک از افراد جامعه مورد مطالعه در شرایط و اوضاع و احوال زیستی آن جامعه، احتمال چند سال زنده ماندن را دارد."

همگام با افزایش بهداشت در تمام کشورهای جهان امید زندگی در حال افزایش می باشد. درحال حاضر در سطح جهانی امید زندگی برای زنان ۷۲ سال و برای مردان ۶۸ سال برآورد شده است.

در سال ۱۳۹۰برای ایران امید زندگی در بدو تولد زنان ۷۴سال و مردان ۵/71 سال  برآورد می شود. انتظار می رود در سال ۱۴۰۰ شمسی امید زندگی زنان ایرانی به رقم ۲/۷۶ سال و مردان ایرانی به رقم ۵/۷۳ سال برسد.