جمعیت ایران در سال 1400 از مرز 84 میلیون نفر عبور کرد

اینفوگرافی تهیه شده در دفتر جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار ایران با عنوان "سیمای جمعیتی ایران؛ سال 1400" نشان می‌دهد که جمعیت کشور در سال گذشته 1/84 میلیون نفر بوده که شامل 5/42 میلیون نفر مرد و 6/41 میلیون نفر زن می‌باشد.

 اینفوگرافی فوق نشان می‌دهد که از جمعیت 1/84 میلیون نفری ایران در سال 1400، حدود 3/58 میلیون نفر در سن کار قرار دارند.

این اینفوگرافی که توسط گروه جمعیت و سلامت مرکز آمار ایران تهیه شده و داده‌های آن از پیش‌بینی انجام شده در این گروه استفاده شده نشان می‌دهد در سال 1400 نسبت سالمندی برای مردان 4/6 و برای زنان 2/7 درصد بوده است و این در حالی است که جمعیت 65 ساله و بیشتر مردان 7/2 میلیون نفر و زنان 0/3 میلیون نفر است.

در خصوص جمعیت 15 تا 65 سال که در سن کار تلقی می‎ شود این اینفوگرافی نشان می‌دهد از جمعیت 1/84 میلیون نفری ایران در سال 1400، حدود 3/58 نفر در سن کار قرار دارند. همچنین در سال گذشته 9/19 میلیون نفر از جمعیت کشور زیر 15 سال قرار داشته‌اند که 2/10 میلیون نفر پسر و 7/9 میلیون نفر هم دختر بوده‌اند.

علاقمندان برای اطلاع از جزئیات بیشتر این اینفوگرافی و مشاهده فایل اصلی آن به سایت مرکز آمار ایران به نشانی www.amar.org.ir  مراجعه کنند.

بررسي روش هاي سرشماري، همزماني، مقطع، لحظه و مدت زمان سرشماري

بر اساس توصیه های سازمان ملل

-هم زماني يعني هر فرد و هر دسته از مناطق مسكوني بايد تا آنجا كه ممكن است در زماني هر چه نزديكتر به يك مقطع زماني خوب تعريف شده ي معين شمارش شود و اطلاعات جمع آوري شده بايد به يك مبدا زماني خوب تعريف شده نيز اشاره داشته باشد.

-براي بيشتر اطلاعات آماري مبداء زماني همان زمان سرشماري خواهد بود، ولي در بعضي موارد ممكن است مبداء زماني پيش از زمان سرشماري باشد. به اين ترتيب جزييات مربوط به سن، وضع ازدواج، تابعيت و غيره مربوط مي شوند به وضع فرد در تاريخ سرشماري، ولي براي موضوعات خاصي از قبيل فعاليت، مهاجرت، مدت زمان ساخت بنا و غيره اطلاعات آماري ممكن است به مبداء زماني معيني اشاره كنند.

-لحظه سرشماری با تعیین لحظه‌ی سرشماری، شمارش هر فرد (یا هر واحد مسکونی) با توجه به یک زمان مشخص و کوتاه انجام می‌شود. چنین تدبیری منجر به افزایش دقت در شمارش (به خصوص در مورد افراد خاص و نیز در حالاتی که جابجایی یا تغییرات جمعیتی رخ داده است) می‌شود.

 از طرف دیگر، با تعریف لحظه‌ی سرشماری، همزمانی (که یکی از ویژگی‌های اساسی سرشماری است) در طراحی سرشماری لحاظ می‌شود.

علاوه بر این، وجود لحظه‌ی سرشماری مقایسه‌پذیری داده‌ها و نیز دقت تحلیل‌های جمعیت‌شناختی را بهبود می‌بخشد.

تاريخچه زمان و مدت زمان اجراي سرشماری هاي عمومي نفوس و مسكن در ايران

دلايل پيشنهاد در نظرگفتن مقطع و لحظه سرشماري در ميانه سال درسرشماری 1405 ایران

•نيمه سال زماني است كه حركت جمعيت (جمعيت در حال تحصيل، جمعيت عشاير و ...) به حداقل خود مي رسد.

•سري زماني سرشماري ها، اجراي سرشماري هاي قبلي در تاريخ مهر و آبان هستند.

•محاسبه شاخص هاي جمعيتي مخرج كسر هميشه جمعيت ميانه سال است و جمعيت شناسان اهميت زيادي براي جمعيت ميانه سال قائل هستند به گونه اي كه روش ها و مدلهايي براي بازگرداندن جمعيت به ميانه سال ابداع كرده اند.

•با توجه به تقويم آموزشي كشور به نظر مي رسد اطلاعات پايگاه هاي دانش آموزي و دانشجويي در ميانه سال بروزرساني مي شوند.

•پيش بيني و برآوردهاي جمعيت بر پايه جمعيت ميانه سال انجام مي شود.

•با توجه به تنوع اقلیم سرزمین پهناور ایران ماه آبان از نظر وضعیت آب و هوایی برای اجرای عملیات میدانی مناسبتر است.

•بنظر می رسد با توجه به محدوديتهاي پايگاه هاي اطلاعاتي و چالش هاي منابع ثبتي سرشماري 1405 با روش تركيبي خواهد بود. چون عمليات ميداني در نيمه سال اجرا مي شود بنابراين بهتر است اطلاعات پايگاه هاي ثبتي نيز بر اساس ميانه سال تنظيم شوند.

 

نگاهی به سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن سال‌های ۱۳۹۰ و ۱۳۹۵

اولین و مهم‌ترین منبع تعیین‌کننده‌ی شمار و توزیع جمعیت و نیز ساختار و ترکیب جمعیت؛ »نتایج سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن« است، آمار ثبتی موالید و مرگ که از داده‌های ثبت احوال تولید می‌شود به‌عنوان اطلاعات کمکی در کنار داده‌های سرشماری قرار می‌گیرد. »داده‌های سرشماری (همراه با دیگر آمارها) مانند عدسی‌هایی هستند که به وسیله‌ی آنها می‌توان تصاویری از جامعه ارائه داد. قدرت نهفته در پشت ارقام سرشماری را می‌توان با واکنش افراد به یافته‌های سرشماری سنجید« (جان ویکس،۱۹۹۴: ۱۳۲).

امروزه در اغلب کشـورهای جهان سرشماری‌های نفوس به فاصله‌ی ۵ یا ۱۰ سال یک‌‌بار به مرحله‌ی اجرا در می‌آید. در ایران نـیز سرشمـاری عمومی نفوس و مسکن مطابـق ماده‌ی ۴ قانون مرکز آمار ایران، هر ده‌سال یک‌بار با فرمان رئیس جمهوری اجـرا می‌شود. سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن ایران در سال‌های ۱۳۳۵، ۱۳۴۵، ۱۳۵۵، ۱۳۶۵، ۱۳۷۵، ۱۳۸۵ و ۱۳۹۰ و آخرین سرشماری نیز در مهر و آبان سال ۱۳۹۵ به مرحله‌ی اجرا در آمد. 

شایان ذکر است که در کشورهای در حال توسعه به دلیل شتاب زیاد تغییرات، اکثر برنامه‌ها، کوتاه‌مدت است و برای بهنگام کردن آمار و اطلاعات مورد نیاز برنامه‌ریزی‌ها تلاش مضاعفی باید انجام پذیرد. در حال حاضر کشور در مرحله‌ی گذار از جامعه‌ی کم‌تر توسعه‌یافته به جامعه‌ی توسعه‌یافته است. بدیهی است که در این رهگذر با تغییرات وسیع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی روبه‌رو است و در چنین شرایطی هر قدر بتوان اطلاعات و آمار بهنگام‌تری در مورد جمعیت و مسکن و خانوار کشور به‌دست آورد، برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌ها از دقت و اعتبار بیش‌تری برخوردار خواهند شد. تحولات جمعیتی، افزایش دقت براوردها و پیش‌بینی‌های جمعیتی، تعیین جمعیت بر اساس تقسیمات کشوری جدید، بررسی عرضه و تقاضای واحدهای مسکونی، بررسی وضعیت فارغ‌التحصیلان آموزش عالی و ارزیابی برنامه‌ها‌ی ۵ ساله‌ی توسعه‌ی اقتصادی اجتماعی کشور از دلایل عمده‌ی اجرای سرشماری پنج‌ساله در ایران بوده است.

خلاصه این که نتایج مطالعات جمعیت‌شناختی که به طور عمده از سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن و آمارهای جمعیتی حاصل می‌شوند، زیربنای برنامه‌ریزی‌ها و سیاست‌گذاری‌های خرد و کلان هر سرزمینی به شمار می‌آیند. بدیهی است که برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری بدون توجه به آمارهای جمعیتی جدید و به روز می‌تواند صدمات جبران‌ناپذیری را به سرمایه و ثروت ملی وارد نماید. این مختصر برخی از شاخص‌های مهم جمعیتی ایران را با استفاده از نتایج دو سرشماری اخیر به تصویر می‌کشد.

اين مقاله كاري است مشترك با سركار خانم بهناز سرخيل كه در دو ماهنامه آمار جلد5 شماره 5 به آدرس زير منتشر شده است:

http://amar.srtc.ac.ir/article-1-332-fa.html

مروري بر تحولات جمعيت ايران در دهه اخير با تاكيد بر نتايج سرشماري هاي عمومي نفوس و مسكن 1385، 1390 و

نتايج حاصل از سرشماری­ هاي عمـومی نفوس و مسکن از عمده‌تـرین و مهم­ترين راه‌های شناخت ویژگی‌های جمعيتي، اجتماعی و اقتصادي هر كشوري محسوب مي ­شود كه در نهايت در اختيار برنامـه­ ریـزان و سياستگزاران قرار مي­ گيرد. سابقه­ ي سرشماري عمومي نفوس و مسكن در ايران مربوط به سال‌های1335، 1345، 1355، 1365، 1375و 1385 و 1390 مي­ شود و آخرين سرشماري در مهر و آبان سال 1395 به مرحله اجرا درآمد.

 در مطالعات جمعیت­ شناسی نيز نتايج سرشماری­ های عمومی نفوس و مسکن از اهمیت به سزایی برخوردار بوده و بسیاری از شاخص ­ها و میزان­ های جمعیتی با استفاده از نتایج سرشماری­ ها محاسبه می­ شود. با توجه به اهميت موضوع اين مختصر تحولات جمعيت ايران را در دهه اخير با تاكيد بر نتايج سرشماري سال ­های 1385، 1390 و 1395 را بررسي مي ­نمايد.

 

 

اين مقاله در نشريه دو ماهنامه آمار شماره 22 بهمن و اسفند 95 چاپ شده است. براي مشاهد كامل مقاله به لينك زير مراجعه نماييد.

http://amar.srtc.ac.ir/article-1-247-fa.html

چرا براي اجراي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1395 از ابزارهاي جديد استفاده شد؟

جمع آوري اطلاعات همواره به عنوان يكي از قسمت ­هاي مهم هر تحقيق و پژوهشي به شمار مي­ آيد. اگر اين كار به شكل صحيح و منظم و دقيق صورت گيرد، كار استخراج داده ­ها با سرعت بيشتر و كيفيت مناسب­تري انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات روش­ هاي مختلفي وجود دارد كه از جمله آنها مي­ توان به موارد زير اشاره نمود:

1. مشاهده 
2. مصاحبه
3. پرسشنامه
4. استفاده از اسناد و مدارك

از ديرباز تاكنون مراكز آماري در اكثر نقاط دنيا، از روش ­هاي مختلف فوق براي توليد اطلاعات آماري استفاده كرده ­اند. جمع آوري اطلاعات به همراه مصاحبه حضوري از متداولترين روش ­هاي جمع آوري اطلاعات محسوب مي ­شود. به منظور ثبت اطلاعات در اين روش مي توان از ابزار مختلفي مانند پرسشنامه كاغذي و يا ابزار الكترونيكي مانند تبلت و يا تلفن و ... استفاده نمود. مصاحبه به همراه پرسشنامه كاغذي از جمله روش ­هاي سنتي در جمع آوري اطلاعات سرشماري ها محسوب مي­ شود. در ايران نيز اغلب از اين روش در انجام سرشماري ­ها و نيز اغلب طرح­ هاي آماري­ گيري استفاده شده است. اما امروزه با پيشرفت تكنولوژي و سيستم­ هاي فن آوري اطلاعات مركز آمار ايران درصدد است تا براي اولين بار در تاريخ سرشماري­ هاي نفوس كشور، سرشماري سال 1395 را با استفاده از دو ابزار جديد انجام دهد:

1. آمارگيري الكترونيكي يعني استفاده از وب و اينترنت در اين حالت هرخانوار به طور داوطلبانه اطلاعات خود را از طريق پرسشنامه ­اي كه در درگاه ملي آمار طراحي شده و قابل دسترس براي عموم است، تكميل خواهد كرد. در اين روش تكميل اطلاعات به صورت خودتكميلي خواهد بود.
2. مصاحبه چهره به چهرهبه اين ترتيب كه مامور آمارگير به تك تك مكان­ها مراجعه نموده و درصورتي كه خانواري اطلاعات خود را از طريق اينترنت تكميل نكرده باشد، سوالات سرشماري را از مطلع ترين عضو خانوار مي ­پرسد. در سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395برخلاف سرشماري­ هاي گذشته مامور آمارگير به جاي استفاده از پرسشنامه كاغذي از تبلت استفاده خواهد كرد. استفاده از تبلت داراي مزايايي در مقايسه با فرم هاي كاغذي است از جمله اين كه باعث افزايش دقت و سرعت كار مامور آمارگير شده و نيز سرعت استخراج اطلاعات را بالا خواهد برد.

علاوه براين به منظور دستيابي به اطلاعات كامل در كنار  دو روش فوق مركز پاسخگويي تلفني (كال سنتر) طراحي شده است. اين مركز تكميل اطلاعات خانوارهاي غايب و يا از قلم افتاده كه سرشماري نشده­ اند و امكان استفاده از اينترنت به هر دليلي براي آنها ميسر نيست، در نظر گرفته شده است.

بديهي است استفاده از ابزار جديد داراي مزاياي زيادي از جمله افزايش سرعت و دقت تكميل پرسشنامه توسط مامور سرشماري خواهد بود. همچنين سرعت و دقت استخراج نتايج افزايش خواهد يافت. به همين ترتيب كاهش هزينه هاي اجرا و زمان را در برخواهد داشت.

چشم اندازی به تلفیق داده های ثبتی با نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن

در دنياي امروز، توليد آمار به طور كلي به دو روش سرشماري­هاي سنتي و سرشماري­هاي ثبتي‌مبنا متداول است. در برخي كشورها تركيبي از دو روش به كار گرفته شده است. در كشورهاي توسعه يافته، توانايي و نگهداري و به روزرساني مناسب داده­هاي ثبتي موجب شده است كه اين گونه كشورها بتوانند سرشماري­ها را به طريق ثبتي به اجرا درآورند. در حالي كه كشورهايي كه فاقد چنين توانايي هستند راهي جز اجراي سرشماري­هاي سنتي ندارند. سرشماري­هاي سنتي نياز به نيروي اجرايي و هزينه فراواني دارد، در حالي كه منابع اغلب كشورها محدود بوده و همچنين كاهش تمايل مردم به همكاري رو به افزايش است. بنابراين در صورت مهيا بودن بسترهاي لازم، سرشماري ثبتي‌مبنا به عنوان راهكاري مناسب شناخته شده است. اين روش بيشتر بر داده­هاي اداری موجود متكي است. البته بهينه ­سازي استفاده از منابع به معناي تلاش براي انجام يك سرشماري كاملا مبتني بر داده‌های ثبتی نيست. با توجه به اهميت كيفيت اطلاعات، به جاي انتخاب يك روش، در بيشتر كشورها به منظور كاهش هزينه ­هاي اجرايي و مشكل بار پاسخگويي، در آغاز راه، تركيبي از هر دو نوع سرشماري مورد استفاده قرار گرفته است و به تدريج و در طول زمان با بسترسازي و ايجاد زيرساخت‌هاي لازم به سمت سرشماري ثبتي‌مبنا سوق يافته ­اند. علاوه بر اين، سيستم آماري بنا شده صرفا يك سيستم سرشماري نيست بلكه يك سيستم اطلاعات سرشماري است كه در آن داده­ ها فراوان و تفصيلي هستند. برخلاف اين تصور كه سرشماري به عنوان تصويري از وضع موجود تلقي مي­شود و در فاصله­ هاي زماني تعريف شده اجرا مي ­شود، سرشماري را مي ­توان موجودیتی آماري داراي پويايي و حساسيت مداوم دانست كه سير و روند وقايع را به نمايش مي گذارد و روند وضع موجود را در فواصل زماني كوتاه به دست مي­ دهد.

لذا با نگاهي به تجارب ساير كشورها و نيز شرايط كنوني ايران براي اجراي سرشماري آتي اعمال تغييراتي در روش اجراي سرشماري اهميت مي­ يابد.

شكل1- چهار ثبت پایه در كشور سوئد

بررسي ­ها نشان مي­ دهد هنوز در ايران بسترهاي لازم براي اجراي سرشماري ثبتي‌مبنا به طور كامل فراهم نيست. اما مي ­توان به تدريج با ايجاد بسترهاي مناسب از روش كاملا سنتي خارج شد و به سوي روش­ هاي جديد و نوين گام برداشت. بديهي است تحقق چنين هدفي فرض محال نيست، بلكه نياز به عزم ملي و تلاش فراوان همه افراد جامعه در سطوح مختلف مديريتي وكارشناسي و نيز بين سازماني دارد. اطلاعاتي كه از اين روش توليد مي­ شود، به روز و با كيفيت مطلوب بوده، ضمن آنكه كل نظام آماري كشور را در برگرفته و به پراكندگي ارائه اطلاعات آماري و نيز تناقضات در ارائه ارقام و شاخص­ هاي مختلف توسط سازمان­هاي مختلف كشور، خاتمه خواهد داد.

اصل این مقاله در چهاردهمین شماره مجله دوماهنامه به آدرس زیر منتشر شده است.

http://amar.srtc.ac.ir/browse.php?cur=1&sid=1&slc_lang=fa

تلفيق داده هاي ثبتي با اطلاعات سرشماري

در دنياي امروز، توليد آمار و اطلاعات به طور كلي به دو روش سرشماري سنتي و سرشماري­ ثبتي- مبنا متداول است. در برخي كشورها تركيبي از دو روش به كار گرفته شده است. در كشورهاي توسعه يافته، توانايي و نگهداري و به روزرساني مناسب آمارهاي ثبتي موجب شده است كه اين گونه كشورها بتوانند سرشماري­ها را به طريق ثبتي به اجرا درآورند. در حالي كه كشورهايي كه فاقد چنين توانايي هستند راهي جز اجراي سرشماري­هاي سنتي ندارند. سرشماري­هاي سنتي نياز به نيروي اجرايي و هزينه فراواني دارد، در حالي كه منابع اغلب كشورها محدود بوده و همچنين كاهش تمايل مردم به همكاري رو به افزايش است. بنابراين در صورت مهيا بودن بسترهاي لازم، سرشماري ثبتي مبني به عنوان راهكاري مناسب شناخته شده است. اين روش بيشتر بر داده­هاي موجود متكي است. البته بهينه­سازي استفاده از منابع به معناي تلاش براي انجام يك سرشماري كاملا مبتني برآمارهاي ثبتي نيست. با توجه به اهميت كيفيت اطلاعات، به جاي انتخاب يك روش، در بيشتر كشورها به منظور كاهش هزينه هاي اجرايي و مشكل بار پاسخگويي، در آغاز راه تركيبي از هر دو نوع سرشماري مورد استفاده شده و به تدريج در طول زمان با بسترسازي و ايجاد زيرساخت هاي لازم به سمت سرشماري ثبتي مبني سوق يافته­اند. علاوه بر اين، سيستم آماري بنا شده صرفا يك سيستم سرشماري نيست بلكه يك سيستم اطلاعات سرشماري است كه در آن داده­ها فراوان و تفصيلي هستند. به علاوه برخلاف اين تصور كه سرشماري به عنوان تصويري از وضع موجود تلقي مي­شود و در فاصله­هاي زماني تعريف شده اجرا مي­شود، سرشماري را مي­توان هيئتي آماري داراي پويايي و حساسيت مداوم دانست كه سير و روند وقايع را به نمايش مي­گذارد و روند وضع موجود را در فواصل زماني كوتاه به دست مي­دهد.

لذا با نگاهي به تجارب ساير كشورها و نيز شرايط كنوني ايران براي اجراي سرشماري آتي اعمال تغييراتي در روش اجراي سرشماري اهميت مي­يابد. بررسي­ها نشان مي­دهد هنوز در ايران بسترهاي لازم براي اجراي سرشماري ثبتي- مبني به طور كامل فراهم نيست. اما مي­توان به تدريج با ايجاد بسترهاي مناسب از روش كاملا سنتي خارج شد و به سوي روش­هاي جديد و نوين گام برداشت. بديهي است تحقق چنين هدفي فرض محال نيست، بلكه نياز به عزم ملي و تلاش فراوان همه افراد جامعه در سطوح مختلف مديريتي وكارشناسي و نيز بين سازماني دارد. اطلاعاتي كه از اين روش توليد مي­شود، به روز و با كيفيت مطلوب بوده، ضمن آنكه كل نظام آماري كشور را در برگرفته و به پراكندگي ارائه اطلاعات آماري و نيز تناقضات در ارائه ارقام و شاخص­هاي مختلف توسط سازمان­هاي مختلف كشور، خاتمه خواهد داد.

اين متن چكيده گزارشي است كه براي گروه تهيه طرح سرشماري 1395 تهيه كرده ام.

مروری برنتایج سرشماری عمومی نفوس ومسکن سال 1390

نتايج حاصل از سرشماری عمـومی نفوس و مسکن از عمده‌تـرین و مهم­ترين راه‌های شناخت ویژگی‌های جمعيتي و اجتماعی و اقتصادي هر كشوري محسوب مي­شود كه در نهايت نتايج اين مطالعات در اختيار برنامـه ریـزان و سياستگذاران قرار مي­گيرد.

امروزه در اغلب کشـورهاي جهان سرشماری‌های نفوس به فاصله‌ی 5 یا 10 سال یک بار به مرحله­ی اجرا در می‌آید. در ایران  نـیز سرشمـاری عمومی نفوس و مسکن مطابـق ماده‌ی 4 قانون مرکز آمار ایران، هرده سال یک بار با فرمان رئیس جمهوری اجـرا می‌شود.

سابقه­ي سرشماري عمومي نفوس و مسكن در ايران مربوط به سال‌های1335 ، 1345، 1355،1365 ، 1375و 1385 مي شود و آخرين سرشماري در آبان ماه سال 1390 به مرحله اجرا درآمد.

در كشور اولين بار آمارگيري جاري جمعيت در سال 1370 و براي دومين بار سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1390 در فاصله زمانی 5 سال پس از آخرین سرشماری اجرا شد.

شایان ذکر است که در كشورهاي درحال توسعه به دليل شتاب زياد تغييرات، اكثر برنامه‌ها، كوتاه مدت است و براي بهنگام كردن آمار و اطلاعات موردنياز برنامه‌ريزي‌ها تلاش مضاعفي بايد انجام پذيرد. درحال حاضر کشور در مرحله­ی گذار از جامعه کمتر توسعه یافته به جامعه توسعه یافته می باشد. بدیهی است که در این رهگذر با تغییرات وسیع اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی روبه رو می باشد و در چنین شرایطی هرقدر بتوان اطلاعات و آمار بهنگام تری در مورد جمعیت و مسکن و خانوارکشور به دست آورد، برنامه­ریزی­ها و سیاستگزاری­ها از دقت و اعتبار بیشتری برخوردار خواهندشد. دلايل عمده‌ي لزوم سرشماري پنج ساله در ايران را مي‌توان به شرح ذيل برشمرد:

1-  تحولات جمعيتي

2-  دقت برآوردهاي

3-  تعيين جمعيت بر اساس تقسيمات كشوري جديد

4-  نياز به واحد مسكوني

5-   فارغ التحصیلان آموزش عالی

6-  ارزيابي برنامه‌ها‌ي 5 ساله‌ي توسعه‌ي اقتصادي اجتماعي كشور

 

خلاصه این که نتايج مطالعات جمعيت­شناختي كه به طور عمده از سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن و آمارهاي جمعيتي حاصل مي‌شوند، زيربناي برنامه‌ريزي‌ها و سياستگزاري‌هاي خرد و كلان هر سرزميني به شمار مي‌آيند. بديهي است كه برنامه­ريزي و سياستگزاري بدون توجه به آمارهاي جمعيتي جدید و بروز مي­تواند صدمات جبران ناپذيري را به سرمايه و ثروت ملي وارد نمايد.

این مقاله کاری است مشترک با سرکار خانم بهناز سرخیل که در شماره دوم ماهنامه آمار منتشر شده است.

برای مشاهد متن کامل مقاله به آدرس زیر مراجعه نمایید.

http://www.srtc.ac.ir/fa/contents/Journals/monthly2/دوماه‌نامه‌ی.آمار.html

مروري بر نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390

نتايج حاصل از سرشماری عمـومی نفوس و مسکن از عمده‌تـرین و مهم­ترين راه‌های شناخت ویژگی‌های جمعيتي، اجتماعی و اقتصادي هر كشوري محسوب مي­شود كه در نهايت نتايج اين مطالعات در اختيار برنامـه­ریـزان و سياستگزاران قرار مي­گيرد. امروزه در اغلب کشـورهاي جهان سرشماری‌های نفوس به فاصله‌ی 5 یا 10 سال یک بار به مرحله­ی اجرا در می‌آید. مطابـق ماده‌ی 4 قانون مرکز آمار ایران اجرای سرشماری عمومی نفوس و مسکن هر ده سال یکبار اجباری بوده و براساس مصوبه مورخ 24/2/86 هیأت محترم دولت، از سال 1390 به بعد، سرشماری عمومی نفوس و مسکن هر پنج سال یک بار با فرمان رئیس جمهوری اجـرا می‌شود. سابقه­ي سرشماري عمومي نفوس و مسكن در ايران مربوط به سال‌های1335 ، 1345، 1355،1365 ، 1375و 1385 مي­شود و آخرين سرشماري در آبان ماه سال 1390 به مرحله اجرا درآمد.

جمعيت كشور بر اساس نتايج آخرين سرشماري عمومي نفوس و مسكن در سال 1390،تعداد 75,149,669 نفر بوده كه در مقايسه با سرشماري 1385 تعداد 4,653,887 نفر افزايش را نشان مي‌دهد. به بيان ديگر متوسط رشد سالانه جمعيت كشور در دوره 90-1385، برابر 29/1 درصد بوده است. علی رغم این که در حال حاضر کشور دارای ساختار سنی جمعیت جوانی می­باشد و انتظار رشد جمعیتی بیش از 29/1 درصد می­رفت (به دلیل موج دوم افزایش جمعیت)، لیکن به نظر می­رسد سهم عوامل فرهنگی و اجتماعی نظیر افزايش سطح سواد و تحصيلات جمعيت كشور به ويژه در میان زنان، گسترش شهرنشيني، صنعتي شدن امور، افزايش هزينه­هاي زندگي، تغيير نگرش و تمايل خانواده­ها به ويژه زوج­هاي جوان دركاهش تعداد فرزندان، افزايش سطح بهداشت و كاهش سطح مرگ ومير (به ويژه مرگ ومير نوزادان) در كاهش متوسط رشد سالانه جمعيت کشور قوی­تر بوده است.

نتايج سرشماري1390 نشان مي‌دهد كه رشد جمعیت نقاط شهری مثبت و در حال افزایش و در مقابل رشد جمعیت نقاط روستایی کشور منفی و در حال کاهش می­باشد. به این ترتیب که در پنج سال اخیر متوسط رشد سالانه جمعیت شهری کشور برابر 14/2 درصد و متوسط رشد سالانه جمعیت نقاط روستایی برابر 67/0- درصد بوده است.

مقايسه هرم­هاي سني جمعيت ايران در دو سرشماری اخير نشان مي‌دهد كه جمعيت كشور كه درحال حاضر جمعيت جواني مي­باشد، در سال­هاي آتي به سوي سالمندي متمايل خواهد شد. به بیانی دیگر در حال حاضر هرم سني جمعيت ايران مراحل اولیه انتقال از مرحله جواني به سالخوردگي است.

 

 

ادامه مطلب

چکیده ترجمه مقاله "مدیریت مبتنی بر وب چندکاناله، جمع آوری داه های ثبتی مبتنی بر آمار ثبتی"

درمیان نوآوری های روش شناختی بی شمار، داده های ثبتی شهری و جمع آوری داده های چندکاناله ای را ایستات برای سرشماری سال 2011 برنامه ریزی می کند. این گزارش یک نظام پایه ای وب برای مدیریت و نظارت جمع آوری داده های چندکاناله توصیف می کند که در آزمایش سرشماری که در پاییز سال 2009 انجام شد، به کار رفت. در این آزمایش، پاسخگویان حق انتخاب بازگشت پرسشنامه از طریق سیستمی on line به صورت بازگشت پستی یا تحویل به یکی از شعب اداره های ثبتی را داشتند. نظام مدیریت و نظارت اداره های ثبتی برای تسلسل پرسشنامه های رسیده از کانال های جمع آوری شده مختلف و کارمیدانی آمارگیران را به صورت جمع آوری پرسشنامه های افراد غایب و اندازه گیری کم پوششی و بیش پوششی هدایت می کرد.

  

این سیستم از دو زیرسیستم تشکیل شده است:

-   پرسشنامه one line

-   سیستم مدیریت سرشماری

هر زیرسیستم از web site مجزا می باشد، با یک URL روی یک Web  سرور مجزا. انواع دیگر browser  ها و نسخه ها قابل استفاده می باشند که حداقل رزولیشن گرافیکی و امکانات setting محلی را بر روی کامپیوتر کاربران فراهم می کند. سایت ها از روی پورتوکل HTTPS وتکنولوژی های DB منطقه ای با Java توسعه یافته اند.

نگاهی به سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390

توسعه و پيشرفت، آرماني است كه همواره مورد توجه كشورهاي مختلف بوده است. براي دستيابي به توسعه نياز به برنامه‌ريزي است. در هر سرزميني، هرگونه برنامه ريزي و سياست­گزاري، درگرو داشتن اطلاعات وافر و كافي درخصوص جمعيت و ويژگي­هاي جمعيتي آن سرزمين مي باشد. با در اختيار داشتن آمار و اطلاعات صحيح است که دولت مي‌تواند نيازهاي جامعه را به درستي تشخيص دهد و سپس برنامه‌هاي توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را بر اساس نيازهاي واقعي تنظيم كند. داده‌هاي مربوط به جمعيت و ويژگي‌هاي اقتصادي و اجتمــاعي آن، مجموعه‌اي از اطلاعات ضروري است كه در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه‌ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي به كار مي‌رود و براي توسعه‌ همه جانبه‌ كشور بسيار مفيد و ضروري است، براي انجام برنامه‌ريزي‌هاي دقيق، لازم است تمام اطلاعات مورد نياز در سطوح جغرافيايي مختلف، براي تمام استان‌هاي كشور، شهرستان‌هاي دور و نزديك، نقاط محروم و غيره در دست باشد و دستيابي به اين‌گونه اطلاعات از راه انجام سرشماري‌هاي جمعيت و مسکن ميسر مي‌شود. در سرشماري‌های عمومی نفوس و مسکن، جمعيت به‌عنوان محور و هدف توسعه، از ابعاد مختلف مورد توجه قرار مي‌گيرد و اطلاعات تفصيلي با ارزشي گردآوري مي‌شود.

 

 

این مقاله کاری است مشترک با آقای نوراللهی و خانم ها بنی هاشمی و عباسی در ویژه نامه سرشماری ۱۳۹۰ منتشر شده است.

ادامه مطلب

بررسی مقطع زمانی، لحظه ومدت زمان اجرای سرشماری

 

 

امروزه سرشماري عمومی نفوس و مسکن و آمارگيري از ویژگی‌های جمعیت در اكثر كشورهاي جهان متداول است. از جمله اهداف سرشماری عمومی نفوس، جمع‌آوری اطلاعات پایه‌ای در زمینه‌ی ویژگی‌های جمعیت نظیر سن، جنس، مهاجرت، وضع زناشویی، وضع فعالیت و ... است که اطلاعات وسیعی را در اختیار برنامه‌ریزان، تصمیم‌گیران و پژوهشگران قرار می‌دهد. علاوه بر این، نتایج حاصل از سرشماری به‌عنوان اطلاعات چارچوبی برای طرح‌های آمارگیری نمونه‌ای که در سال‌های پس از سرشماری انجام می‌شود، به کار می‌رود. از این رو توجه به عواملی که می‌تواند بر کیفیت شمارش مؤثر باشد، از اهمیت زیادی برخوردار است. از جمله مواردی که در طراحی سرشماری‌ها باید به منظور افزایش دقت شمارش، مورد توجه قرار گیرد، انتخاب مقطع زمانی مناسب برای اجرای سرشماری و تصمیم‌گیری در خصوص مدت اجرای سرشماری است. بررسی‌ها نشان می‌دهد در تعدادی از کشورهای جهان علاوه بر این‌ها،  "لحظه‌ی سرشماری" نیز مورد توجه قرار گرفته است. همچنین در توصیه‌های سازمان ملل نیز برای تعیین لحظه‌ی سرشماری پیشنهاداتی ارائه شده است.

 

سرشماری‌های عمومی نفوس و مسکن از تعداد و خصوصیات جمعیت و مسکن در یک مقطع زمانی معین عکسبرداری می‌کنند. کاربرد نتایج سرشماری‌ها در زمینه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی و برای پیش‌بینی‌های آتی امری بدیهی است و هنوز در اکثر کشورها نمی‌توان جانشینی را برای سرشماری نام برد. با توجه به اهمیت سرشماری‌ها در برنامه ریزی‌ها و سیاستگذاری‌ها لازم است تا نتایج آن از دقت بالایی برخوردار باشد. عوامل متعددی بر دقت و اعتبار نتایج سرشماری‌ها مؤثر است که از جمله آن‌ها می‌توان به مقطع سرشماری، مدت اجرای سرشماری و لحظه‌ی سرشماری اشاره نمود.

 

•  مقطع سرشماری: در صورتی که مقطع زمانی انتخاب شده برای سرشماری مناسب نباشد، موجب دشواری اجرای سرشماری و کاهش دقت شمارش افراد خواهد شد. مقطع سرشماری باید به گونه‌ای انتخاب شود که جمعیت در ساکن‌ترین حالت خود باشد و امکان پیمایش و شمارش به بهترین وجه فراهم باشد.

• مدت زمان اجرای سرشماری: در صورتی که مدت زمان اجرای سرشماری بدون توجه به امکانات اجرایی و نیروی انسانی کوتاه در نظر گرفته شود، پوشش دادن کل جمعیت در زمان تعیین شده امکان‌پذیر نخواهد بود. از طرف دیگر طولانی در نظر گرفتن مدت زمان اجرای سرشماری منجر به افزایش احتمال دوباره‌شماری و از قلم‌افتادگی و به تبع آن کاهش دقت شمارش خواهد شد.

• لحظه‌ی سرشماری: با تعیین لحظه‌ی سرشماری، شمارش هر فرد (یا هر واحد مسکونی) با توجه به یک زمان مشخص و کوتاه انجام می‌شود. چنین تدبیری منجر به افزایش دقت در شمارش (به خصوص در مورد افراد خاص و نیز در حالاتی که جابجایی یا تغییرات جمعیتی رخ داده است) می‌شود. از طرف دیگر، با تعریف لحظه‌ی سرشماری، همزمانی (که یکی از ویژگی‌های اساسی سرشماری است) در طراحی سرشماری لحاظ می‌شود. علاوه بر این، وجود لحظه‌ی سرشماری مقایسه‌پذیری داده‌ها و نیز دقت تحلیل‌های جمعیت‌شناختی را بهبود می‌بخشد.

 این مقاله با همکاری آقای طه نوراللهی و خانم افسانه یزدانی به رشته تحریر درآمده و در خبرنامه آمار(شماره ششمُ شهریور ۱۳۹۰) منتشر شده است.

 

راهکارهای ارتقاي فرهنگ آماری در مدارس

 

 

 

 

 

 

عقيده بر اين است كه اگر کار آمارگيري و سرشماري و كلاً فرهنگ آماري در بين آحاد جامعه نهادينه شود، بسياري از خطاها و مشكلات موجود مرتفع خواهد شد. براي اين منظور مي‌توان سياستگذاري و برنامه‌ريزهاي كوتاه‌مدت و بلندمدتي را تهيه كرد و به مرحله اجرا در آورد. از جمله برنامه‌هاي بلندمدت و مؤثر و مفيد در نهادينه كردن فرهنگ آماري درميان پاسخگويان واردكردن اطلاعاتي راجع به وظايف و اهداف مراكز آماری در کار آمارگيري و سرشماري در برنامه‌هاي درسي دوره‌هاي ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان است.

 

این مقاله در روزنامه ایران شماره ۲۰۳ ُ چهارشنبه چهارم آبان ماه ۱۳۹۰ چاپ شده است. برای مشاهده کامل مقاله به لینک زیر مراجعه کنید.

http://www.iran-newspaper.com/1390/8/4/Iran/4923/Page/8/?NewsID=164781

برگزاری همایش آمار و اطلاعات جمعیتی در تاریخ 29/10/89

همایش " آمار و اطلاعات جمعیتی" روز چهارشنبه مورخ 29/10/89 با حضور دکتر ناظمی اردکانی، معاون وزیر و رئیس سازمان ثبت احوال کشور، مهندس پارسایی، معاون آمار و انفورماتیک، آقای نبوی، معاون دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی و کارشناسان آمار و جمعیت ادارات کل ثبت احوال استانها و 21 وزارتخانه کشور برگزار شد. در این همایش دکتر ناظمی به اهمیت برگزاری این همایش اشاره و به 3 مأموریت مهم سازمان ( ثبت وقایع حیاتی، صدور اسناد هویتی و تولید و انتشار آمار و اطلاعات جمعیتی) تأکید داشتند.  مهندس پارسایی نیز در این همایش از اهمیت شماره ملی در شناسایی دقیق هویت افراد و استفاده آن در سرشماری نفوس و مسکن سال 1390 سخن گفتند. در ادامه ایشان در خصوص اثر مکانیزاسیون بر کیفیت جمع آوری داده های ثبتی سخنرانی نمودند. آقای نبوی نیز درباره تولید داده های ثبتی جمعیتی در سازمان ثبت احوال گفتند: سازمان ثبت احوال از دیرباز تا امروز ثبت وقایع حیاتی را انجام داده و به صورت فوق العاده از1374به این مهم پرداخته است. همچنین وی اشاره داشتند درخواست های بسیاری از سوی دستگاه های مختلف کشور، وزارتخانه ها، مراکز علمی و پژوهشی و NGO ها برای دریافت آمار وقایع حیاتی شده است. آقای عباسی، معاون آمار و انفورماتیک استان گلستان در این همایش از تجربیات این استان در مورد همکاری با سایر دستگاهها در جمع آوری و ثبت وقایع حیاتی و همچنین ارائه آمارهای تولید شده صحبت نمودند. خانم فتحی، کارشناس دفتر آمارهای جمعیت، نیروی کار و سرشماری مرکز آمار ایران نیز در این همایش به سخنرانی در مورد آمارهای ثبتی و سرشماری لازم و ملزوم یکدیگرند پرداختند. در پایان این همایش، دکتر محمود مشفق، مدیر گروه جمعیت، محیط زیست و توسعه مرکز مطالعات و پژوهش های آسیا و اقیانوسیه در خصوص نقش و اهمیت ثبت رویدادهای حیاتی در تحقیق و توسعه سخنرانی نمودند.
گروه خبري : دفتر آمار و اطلاعات جمعیتی سازمان ثبت احوال کشور	تاریخ : 1389/11/02

ضرورت کاهش فاصله اجرای سرشماری در کشور

 

توسعه و پيشرفت، آرماني است كه همواره مورد توجه كشورهاي مختلف بوده است.

 براي دستيابي به توسعه نياز به برنامه‌ريزي است. با در اختيار داشتن آمار و اطلاعات

 صحيح، دولت مي‌تواند نيازهاي جامعه را به درستي تشخيص دهد و سپس برنامه‌هاي

 توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي را بر اساس نيازهاي واقعي تنظيم كند.

 داده‌هاي مربوط به جمعيت و ويژگي‌هاي اقتصادي و اجتمــاعي آن، مجموعه‌اي از

اطلاعات ضروري است كه در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه‌ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي

به كار مي‌رود.  دستيابي به اين‌گونه اطلاعات از راه انجام سرشماري‌هاي جمعيت

 ميسر مي‌شود. در اين سرشماري‌ها، جمعيت به‌عنوان محور و هدف توسعه، از ابعاد

مختلف مورد توجه قرار مي‌گيرد و اطلاعات تفصيلي با ارزشي گردآوري مي‌شود.

     اولين تلاش براي سرشماري در ايران، در سال 1318 صورت گرفت كه به دليل

 وقايع سال 1320، با سرشماري از 35 شهر عملاً ناتمام ماند. نخستين سرشماري

 عمومي نفوس در ايران در آبان ماه سال 1335 اجرا شد. سرشماري‌هاي بعدي هر

ده سال يك بار، يعني به ترتيب، در آبان ماه سال‌هاي 1345، 1355، 1365، 1375 و 1385

صورت گرفت. يك استثنا در دوره ده ساله انجام سرشماري‌ها وجود دارد كه مربوط به

 سرشماري عمومي نفوس سال 1370 است. دليل اين امر، تغييرات وسيع جمعيتي

در پنج ساله ی1365 تا 1370 بود كه با پايان يافتن جنگ تحميلي صورت گرفت و بنابراين،

 چارچوب‌هاي آماري ساخته شده از سرشماري سال 1365 را بي‌اعتبار نمود.

بررسي‌هاي انجام شده نشان مي‌دهد در كشورهاي كانادا، ژاپن، استراليا، نيوزلند، فنلاند،

 كره جنوبي، كريباتي، جزاير كوك، پالائو و ساموا هر پنج سال يك بار سرشماري جمعيت

 انجام مي‌شود و در كشورهاي مكزيك (2005)، تركيه (1990)، سوئد (1985) و جزاير

فالكلند به طور موردي برحسب نياز كشورها در ميانه دوره، يك يا دو سرشماري انجام

 شده است. همچنين در هنگ‌كنگ و ماكائو هر پنج سال يك بار سرشماري براي كسري

 از خانوارها اجرا مي‌شود. دلايل مهم عنوان شده در اين كشورها براي كم كردن فاصله

 سرشماري تغيير ساختار سني جمعيت، جواني و سالخوردگي جمعيت، تعيين سطح

توسعه‌يافتگي و دسترسي به شاخص‌هاي كليدي، تغيير الگوي باروري، تحول

شاخص‌هاي توسعه می باشد.

     ايران يكي از كشورهاي در حال توسعه است و از خصوصيات كشورهاي درحال

توسعه، درحال گذار بودن است. دلايل عمده‌ي لزوم سرشماري پنج ساله در ايران

را مي‌توان به شرح ذيل برشمرد:

1- تحولات جمعيتي :  از جمله عوامل تاثیرگذار بر تحولات جمعیتی، تعداد موالید، مرگ و میر، ازدواج، ساخت سنی و جنسی جمعیت، میزان های باروری و مهاجرت می باشد. بررسی تغییرات عوامل مذکور در دوره های 10 یا 5 ساله تا سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385 تغییرات قابل ملاحظه ای را نشان مي‌دهد. این تغییرات روند رشد جمعیت کشور را  به گونه‌اي متحول می سازد که نمي‌توان مدل رشد جمعيتي براي يك دوره‌ي ده ساله براي آن پردازش نمود. بنابراين لازم است با استفاده از اطلاعات جمعيتي در يك دوره زماني كوتاه‌تر اقدام به پردازش مدل نمود.

2- دقت برآوردهاي جمعيتي : باتوجه به لزوم انجام پيش‌بيني‌هاي جمعيتي براي استفاده در موارد گوناگون از جمله دقت در تعميم نتايج آمارگيري‌هاي نمونه‌اي، آمايش جمعيت، انتخابات مجلس و يا رياست جمهوري و ... انجام سرشماري در فواصل زماني كوتاه‌تر و دستيابي به اطلاعات جمعيتي بهنگام، دقت در پيش‌بيني‌هاي جمعيتي را افزايش مي‌دهد و مي‌توان از نتايج پيش‌بيني‌ها با اطمينان بيشتر استفاده نمود.

3- تعيين جمعيت تقسيمات كشوري جديد :  تغييرات تقسيمات كشوري يكي از عوامل عمده‌اي است كه لزوم كوتاه شدن فاصله سرشماري را نشان مي‌دهد. تعداد شهرهاي كشور از 889 شهر در سال 1380 به 1012 شهر در سال 1385 افزايش يافته است و يا تعداد شهرستان‌هاي كشور از 299 به 336 شهرستان تبديل شده است. از طرف ديگر تعداد آبادي‌هاي داراي سكنه كشور در سال 1375، 68122 آبادي بوده است كه تا سال 1385 به 63904  آبادي كاهش يافته است. بديهي است تبديل روستا به شهر يا تشكيل شهرستان‌هاي جديد عاملی است كه موجب تغييرات عمده‌ي جمعيتي، اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي در شهر يا شهرستان‌هاي جديد مي‌شود.

4- نياز به واحد مسكوني :  آمار نشان مي‌دهد تعداد صدور پروانه ساختمانی در نقاط شهری کشور از 154254 مورد در سال 1380 به 211813 مورد در سال 1385 افزایش یافته است. در فاصله سال های 1385-1380 بالغ بر یک میلیون پروانه ساختمانی صادر شده است. با توجه به اینکه کشور در حال گذار از جامعه سنتی به جامعه مدرن می باشد، به            گونه ای که این وضعیت باعث شده تا تعداد خانوارهای هسته ای در مقابل خانوارهای گسترده در حال افزایش باشد، انتظار می رود در سال های بعد از 1385 با تغییرات بیشتری رو به رو باشیم. بنابراین به منظور هرگونه سياست گذاري و سرمايه گذاري در امر مسكن، دسترسی به اطلاعات جدید و بهنگام لازم و اجتناب ناپذير مي باشد.

5- فارغ التحصیلان آموزش عالی :  تعداد فارغ التحصیلان دانشگاهی از 127117 نفر در سال 1380 به 130504 نفر در سال 1385 افزایش یافته است. به عبارتی در این دوره حدود 2 میلیون نفر فارغ التحصیل دانشگاهی داشتیم که اگر سرشماری 1385 انجام نمی شد از اطلاعات آنها کاملا بی اطلاع می ماندیم. به ویژه که این گروه از جمعیت از اهمیت به سزایی در برنامه ریزی برای فعالیت و اشتغال برخوردار می باشند. گرچه این وضعیت ناشی از جوانی ساختار جمعیت و افزایش ظرفیت دانشگاه های کشور است لیکن، بررسی این آمار از دیدگاه جنسیتی نکات جالبی را نشان می دهد. به این ترتیب که مقايسه زنان فارغ التحصيل در دوره هاي عالي درسال 1380 و 1385 نشان دهنده افزايش حضور زنان در سطوح مختلف آموزش عالی در چند سال اخیر می باشد. به بیانی دیگر تعداد زنان فارغ التحصیل دانشگاهی در فاصله سال های مذکور 2/1 برابر و تعداد مردان فارغ التحصیل دانشگاهی 9/0 برابر شده است. بدیهی است که چنین تغییراتی در سیاستگذاری ها و برنامه ریزی ها در آموزش و اشتغال بسیار مهم می باشد.

6- ارزيابي برنامه‌ها‌ي 5 ساله‌ي توسعه‌ي اقتصادي اجتماعي كشور :  با توجه به اين كه برنامه‌هاي توسعه‌ي كشور به صورت 5 ساله تهيه مي‌شوند براي ارزيابي عملكرد هر برنامه و ارزيابي ميزان پيشرفت اهداف كمي آن طي سال‌هايي كه برنامه در دست اجراست و همچنين براي هدف‌گذاري بهتر، اجراي يك سرشماري در هر برنامه‌ي 5 ساله مطلوب به نظر مي‌رسد. بررسي‌ها نشان مي‌دهد مراحل نهايي تهيه‌ي برنامه‌ي 5 ساله چهارم در سال 1383 انجام شد در حالي كه براي ارزيابي برنامه‌ي سوم و هدف‌گذاري در برنامه‌ي چهارم در بسياري از موارد به نتايج آخرين سرشماري كه در سال 1375 انجام شده بود. بديهي است داشتن آمار و اطلاعات بهنگام تأثير مستقيم و مطلوب در برنامه‌ريزي‌هاي توسعه دارد.

خلاصه این که نتايج مطالعات جمعيت شناختي كه عمدتا از سرشماری های عمومی نفوس و مسکن و آمارهاي جمعيتي حاصل مي شوند، زيربناي برنامه ريزي ها و سياستگذاري هاي خرد و كلان هر سرزميني به شمار مي آيند. به عنوان مثال براي تأسيس مدرسه و مراكز آموزشي، داشتن آمار دقيق درمورد جمعيت در سن تحصيل به تفكيك سن و جنس، براي ايجاد فرصت هاي شغلي داشتن آمار صحيح از جمعيت به ويژه جمعيت جوان و تحصيل كرده به تفكيك سن و جنس، براي توليد انواع مختلف محصولات كشاورزي، داشتن آمار صحيح از جمعيت و جمعيت مصرف كننده، براي ايجاد اماكن فرهنگي، ورزشي، آموزشي و بهداشتي دسترسي به آمار دقيق جمعيت به تفكيك سن و جنس، براي سياست گذاري و سرمايه گذاري در امر مسكن داشتن اطلاعات در خصوص جمعيت و بعد خانوار و .... لازم و اجتناب ناپذير مي باشد. بديهي است كه برنامه ريزي و سياستگذاري بدون توجه به آمارهاي جمعيتي جدید و به روز مي تواند صدمات جبران ناپذيري را به سرمايه و ثروت ملي وارد نمايد.

ارایه ی راه کاری برای کاهش نرخ بی پاسخی در سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385

امروزه سرشماري عمومی نفوس و آمارگيري از ویژگی های جمعیت در

 اكثر كشورهاي جهان متداول مي باشد. از جمله اهداف سرشماری

عمومی نفو س، جمع آوری اطلاعات پایه ای در زمینه ویژگی های جمعیت

 نظیر سن، جنس ، مهاجرت، وضع زناشویی و فعالیت و ... می باشد که

اطلاعات وسیعی را در اختیار برنامه ریزان و تصمیم گیران و پژوهشگران

قرار می دهد. علاوه براین نتایج حاصل از سرشماری به عنوان اطلاعات

چارچوبی در طرحهای نمونه ای که در سال های پس از سرشماری انجام

می شود به کار می رود. نظر به اینکه سرشماری عمومی نفوس و مسکن

 هر ده سال یک بار و با هزینه کلانی اجرا می شود، لازم است تا کل جمعیت

 را پوشش داده و در عین حال نتایج حاصله از دقت و اعتبار بالایی برخوردار

باشد. زیرا هرگونه خطا و اشتباه در نتایج سرشماری می تواند در مطالعات،

 بررسی و برنامه ریزی های آتی اثر منفی و در برخی موارد جبران ناپذیر بگذارد.

    به همین دلیل پژوهشگران و صاحبنظران روش های مختلفی را برای ارزیابی

 سرشماری ها طراحی کرده اند. از جمله این روش ها، بررسی میزان پاسخ بدست

 آمده از واحدهای مورد مراجعه و هریک از پرسش های آن می باشد.

بی پاسخی بیان کننده ی تلاش ناموفق در بدست آوردن اطلاعات مورد نظر

 از واحد واجد شرایط بوده و پایین بودن این میزان درنتایج طرح های آماری یا

سرشماری ها منعکس کننده ی کیفیت بالای نتایج حاصل از سرشماری ها و

 طرح های آماری می باشد. روش های بی پاسخی به طور کلی به دو روش

پیشگیری و درمان (جانهی) تقسیم بندی می شود.

     هدف کلی مطالعه حاضر طراحی و ابداع راه کاری است تا با بهره گیری

از آن بتوان در حد امکان از بروز «انواع بی پاسخی»(بی پاسخی واحد آماری

و بی پاسخی قلم اطلاعاتی) پیشگیری کرد. در این روش به منظور افزایش

مشارکت آحاد جامعه و اجرای بهتر سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال

 1385، پیشنهاد می شود مرکز آمار ایران با وزارت آموزش و پرورش ارتباط کاری

 برقرار نماید. با این فرض که آموزش اصول سرشماری در برنامه های آموزشی

مدارس و دادن تکالیف منزل به دانش آموزان به احتمال بسیار زیادی بتواند در

 آماده سازی اذهان عموم به ویژه خانواده ها ی دارای فرزند دانش آموز موثر

باشد و در نتیجه میزان مشارکت خانوارها در سرشماری عمومی نفوس و مسکن

 سال 1385 افزایش یابد. زیرا چنین روشی باعث گفتمان و تبادل اطلاعات بیشتر

بین دانش آموزان و والدین آنها شده و درنتیجه میزان آگاهی والدین به ویژه والدینی

 که نسبت به این موضوع اطلاع کمتری دارند، افزایش می یابد. در این تحقیق چگونگی

 ارتباط برقرار کردن مرکز آمار ایران با آموزش و پرورش و مدارس و چگونگی محتوای

 مواد آموزشی و روش آموزش و برنامه آموزشی و بالاخره روش ارزیابی این روش

 و نتیجه گیری از آن به تصویر کشیده شده است.

 این مقاله در سومین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران به صورت سخنرانی ارائه شده است.