نيروي انساني كارآمد و متخصص از ذخاير مهم و با ارزش كشورهاي جهان مي باشد. از جمله عوامل موثر بر فرايند توسعه، نيروي انساني مشاركت كننده در آن مي باشد. جوانان به عنوان بازوی محرکه جمعيت فعال در اين پروسه جايگاه خاصي دارند. عدم توجه و بهره گيري از قابليتهاي فطري، فكري و فيزيكي آنان دستيابي به توسعه را به تاخير مي اندازد.
دسترسي این گروه از جمعیت به منابع و امكانات از مباحثي است كه در دههي اخير مورد توجه سازمان ملل قرارگرفته و آمارهاي ارائه شده در سطح جهانی اهمیت اين موضوع را بیش از پیش نشان مي دهند.
هدف از مقاله ي حاضر ارائه تصوير و تحليلي از ساختار جمعیت ایران و سپس بررسی وضعيت نيروي كار زنان و مردان جوان ایرانی طي 30 سال اخير مي باشد كه مي تواند براي برنامه ريزيها و سياستگزاريهاي جمعيتي و اجتماعی و اقتصادی و بالاخره توسعه مفيد باشد. روش تحقيق مطالعه ي اكتشافي و توصيفي مي باشد. اين تحقيق پس از بررسی جمعیت و ساختار آن در ایران، مفاهيم و شاخصهاي نيروي كار را معرفي و توصيف و سپس روند تحولات نيروي كار ايران را طي سالهاي 1365 تا 1385 با تاكيد برنرخ بیکاری جوانان ارائه و سپس فرضيه هاي تحقيق را بررسي مي نمايد. اطلاعات مورد نياز اين بررسي نتايج آمار و ارقام سرشماريهاي عمومي نفوس و مسكن از سالهاي 1365 تا 1385 مي باشد كه همگي توسط مركز آمار ايران تولید و منتشر شده است.
بررسي حاضر نشان مي دهد در حال حاضر تغییرات عمده ای در ساختار جمعیت ایران بوجود آمده است. به عبارتی پنجره جمعیتی فر صت ها که در حال حاضر ایران مراحل پایانی آن را طی می نمایند، فرصتی محدود و کوتاهی است که درصورت استفاده بهینه از آن می توان به رشد و شکوفایی اقتصادی کشور سرعت بخشید. در چنین شرایطی ایجاد بسترهای مناسب برای اشتغال جوانان و کاهش نرخ بیکاری آنان از جمله عوامل موثر در توسعهی منابع انساني و توسعهي پايدار مي باشد، وضعیتی که سه دهه قبل برای کشور چین اتفاق افتاد و با بهرهگیری مناسب از جمعیت جوان آن روز، در حال حاضر این کشور به عنوان یکی قطب های اقتصادی دنیا مطرح است.
بررسی ها نشان می دهد گرچه سیاستمداران و برنامه ریزان در سالهاي اخير تمهيداتي درخصوص كاهش نرخ بیکاری جوانان فراهم آورده اند، اما این تمهیدات کافی نبوده و با توجه به کوتاه بودن مدت تورم جوانی جمعیت در ایران و قرار گرفتن در سال های پایانی آن لازم است كه اين تمهيدات و تصميم گيريها با شدت سرعت و شتاب بيشتري به خود بگیرد.
این مقاله کاری است مشترک با سرکار خانم بهناز سرخیل در ششمین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران که در دانشکده علوم اجتماعی در آبان ماه ۱۳۹۱ برگزار شدُ به صورت سخنرانی ارائه شد.