اخیرا مهاجرت ژنهاي هوشمند بهعنوان يك نظريه جديد مطرح شده است. براساس اين نظريه نه تنها نخبگان[1] كشور كه ثروت ملي ميباشند از دست ميروند بلكه پس از گذشت قرنها از نظر ژنتيكي كشورهاي نخبهپذير (مقصد) به جوامع نخبه تبديل خواهد شد و درصد ژنهاي هوشمند آنها به شكل گستردهاي افزايش مييابد. لذا در زمينه توليد علم، فن و فنآوري همچنان پيشتاز خواهند بود. در نتيجه كشورهاي نخبهگريز (مبدأ) روزبهروز فقيرتر شده و به دليل همين فقر، وابستهتر ميشوند و تعادل جهاني با شدت بيشتري به هم ميخورد. به عبارتی هر نخبه ای که از کشور خارج میشود، یک ژنوم هوشمند از کشور خارج میشود و با زندگی در کشوری دیگر و ازدواج و تولید نسل
در آن جا به تکثیر ژن های هوشمند آن کشور کمک می کند.
از آنجایی که مردم ایران زمین به عنوان افراد باهوش و بااستعداد شناخته شده اند. بنابراین بهترین سیاست، برای داشتن جمعیتی خلاق این است که با برنامه ریزی مناسب مانع از خروج جمعیت نخبه، متخصص و کارآمد از کشور شد. در حال حاضر، ضرورت دارد، موضوع حفظ، صيانت و كرامت نخبگان بهعنوان يك پروژه ملي تعريف شود و عوامل دافعهزا رفع گردد.
کارشناسان سازمان بهداشت جهانی بر اين باورند که فرار مغزها و نخبگان از هر کشوری فقط خروج چند نفر از کشور نيست، بلکه به معنای خروج ژنهای باهوش از مرزهای علمی هر سرزمينی است.
عوامل متعددى در بسترسازى براى فرار مغزها موثر است،حداقل دو دسته عوامل اقتصادي و اجتماعي را ميتوان ريشههاي اصلي فرار مغزها به شمار آورد. اين عوامل در وضعيت جديدي كه جهاني شدن فراروي بازار كار بينالمللي قرار داده است از طريق گسترش پيوندها و ارتباطات ميان عرضه و تقاضاي كار در عرصه جهاني شدن، باعث شده كه متخصصان بتوانند با سهولت بيشتري وارد بازار كار جهاني شوند.
در ميان عوامل اقتصادي مهمترين عامل، تفاوت چشمگير ميزان دستمزد متخصصان در كشورهاي در حال توسعه و كشورهاي توسعه يافته است، كه بيانگر امكان دستيابي به سطح رفاه و شرايط اقتصادي به مراتب بهتري براي آنان، در صورت مهاجرت آنان به كشورهاي توسعه، يافته است.
در ميان عوامل اجتماعي از آنجايي كه نخبگان هر جامعه جدا از رفاه اقتصادي به آزاديهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي و نيز يك چشمانداز با ثبات براي خانواده و فرزندان خود اهميت زيادي ميدهند، بايد گفت کمبود آزاديهاي اجتماعي، سياسي و فرهنگي به گونهاي كه در بستر اين آزاديها، نخبگان بتوانند استعدادهاي ذهني و روحي خود را شكوفا ساخته و به عبارت ديگر نيازهاي روحي خود را به خوبي برطرف سازند، از ديگر عوامل مهم مهاجرت گسترده نيروي انساني متخصص بوده است.
[1] نخبه فردی باهوش، مستعد، خلاق، کارآفرین و دارای نبوغ فکری میباشد که با فعالیت ذهنی خود و ایجاد نوآوری به رشد و توسعه کشور سرعت میبخشد. نخبگان میتوانند امور را بهتر انجام داده و قدمهای موثری در رفع مشکلات محیط، جامعه و کشور خود بردارند.(موسوی، میرفضل اله- "بررسی امکان ارتقاء علمی ایران به ده کشور اول تولیدکننده علم در جهان"، مجله رهیافت، فصلنامه علمی- پژوهشی، شماره 30، صص30-48، چاپ بیست ویکم و بیست و دوم، سال 1382)