از مهمترین معیارهای مرتبط با سالخوردگی جمعیت شاخص سالخوردگی یا نسبت سالمندان به کودکاناست. شاخص سالخوردگی بیشترین حساسیت را به تفاوت ها و تغییرات در ترکیب سنی دارد.
اين شاخص از تقسیم جمعیت بالای 65 سال و بيشتر بر جمعیت 14 ساله و كمتر سال به دست میآید. شاخص سالخوردگي جمعيت، تغییرات باروری را به سرعت در خود نشان میدهد و همین موضوع هم اهمیت زیادی در بررسی سالخوردگی جمعیت دارد. طبق این معیار، جمعیتهای با رقم کمتر از 15، جوان و جمعیتهای بیش از 30 سال، سالخورده به حساب میآیند. در سطح جهاني، شاخص سالخوردگی در دو کشور ژاپن و بلغارستان در سال 2000 بیش از 100 بوده و پیشبینی مي شود که تا سال 2030، همه کشورهای توسعهیافته رقم شاخص سالخوردگي بیش از 100 شود و حتی در ژاپن و برخی کشورهای اروپایی به بالای 200 هم برسد.
برخی جامعه شناسان همچون پترسون، با توجه به تغییرات ساخت سنی برخی جوامع و سالخورده شده جمعیت آنها با عنوان خاکستری شدن جمعیت یاد کردهاند و آن را ثمره دو عامل در روندهای طولانیمدت جمعیت دانستهاند: اول تمایل خانوادهها به داشتن فرزند کمتر و دوم زنده ماندن افراد بیشتر. ضرغامی (1390)
آمار و ارقام حكايت از جواني جمعيت ايران امروزي دارد اما انتظار مي رود در اوايل دهه 1400 شمسي ايران با پديده ي سالخوردگی جمعیت رو به رو شود. چنانچه ميزان باروري كل روند افزايشي به خود بگيرد سرعت سالخوردگي جمعيت شتاب كتري را به خود خواهد گرفت.
جدول 1 شاخص سالخوردگی را طی سال های 1335 تا 1390 نشان می دهد.
بررسي سري زماني اين شاخص در نيم قرن اخير نشان مي دهد از سال 1335 تا سال 1365، روند کاهشي تدریجی داشته و در این سال به 69/6 درصد رسیده است. این روند عمدتا به خاطر کاهش مرگ و میر کودکان و نوزادان و بخشی هم افزایش موالید بوده است که باعث شده میزان رشد سالیانه جمعیت کودک و نوجوان در این مدت بیش از میزان رشد جمعیت سالمند باشد. از سال 1365 و با کاهش سریع باروری، روند این شاخص هم معکوس شد به طوری که در سال 1390 به 47/24 درصد رسیده است که نشان می دهد جمعیت ایران به سمت سالخوردگی در حرکت است.
جدول 2 مقدار اين شاخص را با فروض مختلف پيش بيني تا افق 1430شمسي نشان مي دهد.
