انتشار كتاب جمعيت شناسي ايران

 

 جمعيت شناسي علمي است كه به مطالعه ساختمان و تحول و حركات جمعيت در زمان و مكان مي ­پردازد. عقیده بر این است که داشتن آمار و اطلاعات به هنگام در مورد جمعیت و ويژگي­های مرتبط بر آن از ابزارهای ضروری و لازم برای برنامه ­ریزان و سیاستگزاران و پژوهشگران می­ باشد. علاوه بر این بررسی سری زمانی شاخص­ های جمعیت برحسب جنس و مناطق شهری و روستایی چراغی است که راه را برای مطالعات آیندگان روشن می­ نماید.

کتاب­ هاي "جمعيت شناسي ايران" (شامل ساختار و توزيع جمعيت جلد اول و هم پيوندي جمعيت و توسعه جلد دوم) اولين كتاب­ هاي جامع در حوزه مطالعات جمعيتي ايران با تاكيد بر ويژگي­ هاي جمعيتي ايران طي نيم قرن اخير محسوب مي­ شود كه با توجه به نیازهای متعدد کاربران و برنامه ­ریزان و پژوهشگران و دانشجویان با هدف معرفی مباحث و شاخص­هاي جمعيتي و سپس تحلیل تغییرات و تحولات جمعیتی ایران تهيه شده است. اين كتاب ماحصل بيش از چند دهه مطالعه، بررسی و تجارب كارشناسي جمعيت شناسان مركز آمار ايران خانم الهام فتحي و آقاي طه نوراللهي است كه با ارائه نظرات و مشاوره و تصحيح دانشمند و استاد بزرگوار جناب آقاي دكتر حبيب اله زنجاني نهايي شده است.

کتاب "جمعيت شناسي ايران" مشتمل بر 24 فصل بوده و با موضوعات ايران در يك نگاه مساحت و جمعيت، منابع و روش­ های تولید داده­ های جمعیتی در ایران، ساختارسنی و ترکیب جنسی جمعیت، خانوار و خانواده، ازدواج و زناشویی، باروری، مرگ و میر، مهاجرت و بازتوزیع جمعیت، جمعیت و شهرنشینی در ایران، نیروی کار، سواد و سطح سواد، آمارهای جنسیت و جمعیت، توسعه پایدار و جمعیت، توسعه هزاره و جمعیت، ارزيابي نتايج سرشماري­ ها، آمارهای معلولیت و ناتواني، آمارهای مسکن و جمعیت، ويژگي­ هاي ديني جمعيت، سیاست ­های جمعیتی، آینده نگری و پیش بینی جمعیت، جايگاه جمعيت در برنامه­ ريزي ­هاي اجتماعي و اقتصادي و معرفی برنامه ­های بسته نرم افزارهای جمعیتی  است.

 اين كتاب توسط پژوهشكده آمار در تابستان 1396 منتشر شده است.

عيد سعيد فطر مبارك باد.

تمپو و کوانتم باروری

«باروری» از مهم ترین موضوعات مورد مطالعه در علم جمعیت شناسی است. واژه‌ باروری  در جمعیت‌شناسی به معنای تعداد واقعی کودکان زنده به دنیا آمده بکار برده می شود. 

امروزه حرکت به سمت سطوح پایین باروری، پدیده ­ای فراگیر در سطح جهانی است. در حال حاضر، همه کشورهای اروپایی سطح باروری زیرسطح جانشینی را تجربه کرده­ اند و در اغلب نقاط جهان نیز باروری در حال کاهش است. در زمینه باروری پایین، برخی ابزارهای جمعیتی وجود دارد که نقش محوری دارند. این مورد با اثرات تمپو، تجزیه و تحلیل خاص گذشته باروری و معیارهای جدول عمر باروری مانند ميزان دوره گذشته باروری قابل محاسبه است (سام هيون يو:2010 ، 1).

نمودار1- میزان باروری کل مرتبه اول و میانگین سن در اولین تولد در ایالات متحده آمریکا

شاخص­ های مختلفی برای محاسبه میزان­ های باروری وجود دارد، معرفترین شاخص میزان باروری کل است. باروري كل، ميانگين تعداد فرزنداني را كه يك زن در طول دوران باروري خود (معمولاً از 15 تا 49 سال سن) به دنيا مي‌آورد، نشان می­ دهد. از آنجایی که این شاخص از طریق مجموع حاصلضرب­ های میزان باروری ویژه سنی در زمانی معین (یکسال) حاصل می­ شود، مشکلی در ارتباط با این شاخص بوجود می­ آید. مشکل شاخص مزبور از نظر مفهومی این است که شاخصی دوره­ ای است که بر موالید و زنان یک سال معین اشاره دارد. اما وقتی زنان، فرزندآوری خود را به تاخیر بیاندازند، به احتمال زیاد تعداد فرزندان کم شماری می­ شود. همچنین اگر زنان، فرزندآوری خود را به جلو بیاندازند، تعداد فرزندان به احتمال زیاد بیش شماری خواهد شد. اثرات تمپو در باروری نشان می دهد موقعی که زمان فرزندآوری زنان تغییرکند، دوره میزان باروری کل (TFR) بیش از حد بالاو یا پایین نشان داده می شود.

 نمودار 2- روندهای باروری در کره جنوبی، 1981-2014

 

سوالی که ذهن جمعیت شناسان را به خود مشغول داشته، این است که چگونه می­ توان سطوح واقعی باروری نسل­ هایی که هنوز به پایان دوره باروری خود نرسیده ­اند را از شاخص­ های دوره ­ای محاسبه کرد؟

روش ­های مختلفی اخیرا برای تعدیل شاخص های باروری برای تغییرات زمان بندی دوره باروری (تمپو)، به منظور محاسبه شاخصی که سطوح واقعی باروری (کوانتم) را ارائه دهد، عرضه شده است. بونگارتز و فيني(1989) راهی ساده برای انعکاس چنین تحریفی از TFR که ناشی از تغییر سنین فرزندآوری است پیشنهاد داده ­اند. از آن زمان به بعد، جمعیت شناسان در مورد این موضوع بررسی هایی کرده و راه ­های مختلفی برای حذف اثر تمپو از ميزان باروری و روش ­های مکملی برای کاستی­ های روش بونگارتز و فيني ارائه داده ­اند. تعداد کمی از آنها نیز تنوع زمان باروری یا ترکیب گذشته باروری جمعیت زنان توجه کرده ­اند.

  این روش­ ها معمولا محاسبات پیچیده ­تر داشته و همچنین نقاط قوت و ضعف خود را دارند. البته جمعیت شناسان هنوز به اجماع نرسیده ­اند که کدام روش مناسب­ترین روش برای از بین بردن اثرات تمپو است. اگر چه بحث هنوز هم ادامه دارد، به هرحال ایده و اهمیت اثر تمپو در باروری به طور گسترده ­ای در تحقیقات جمعیتی پذیرفته شده است.

---