ساختار جمعيت، نيروي انساني و بازار کار

در بررسی نيروی کار می توان گفت کل جمعیت به دو گروه کلی تفکیک می شود، جمعیت کمتر از 10 سال (15 سال) که هنوز قادر نیستند وارد بازار کار شوند و جمعیت 10 ساله (15 ساله) و بیشتر که توان ورود به بازار کار را دارا هستند. البته در بسیاری از کشورها سن قانونی ورود به بازار کار 15 ساله و بیشتر است. جمعیت 10 ساله و بیشتر خود شامل دو گروه می شود، جمعیت شاغل و جمعیت جویای کار. جمعیت غیرفعال از نظر اقتصادی نیز شامل جمعیت محصل (اعم از دانشجو و دانش آموز، خانه دار، دارای درآمد بدون کار و سایر می شود.

 

بر اساس طبقه بندی فوق بسیاری از شاخص های نیروی کار  و نیز شاخص های کلیدی بازار کار محاسبه و بررسی می شود.

شاخص هاي كليدي بازار كار

سازمان بين المللي كار، به منظور هماهنگي و كمك به كشورهاي عضو براي شناخت تحولات بازاركار و اتخاذ سياست هاي مناسب بازاركار، در سال 1996 اقدام به مطالعة گسترده براي تعريف و تدوين يك سري شاخص كرده است تا بتواند اين مهم را به انجام برساند. پس از تبادل نظرها و پژوهش هاي گسترده اي كه كارشناسان آمار كار و تحليلگران بازاركار انجام داده اند، سرانجام در سال 1997 روي هجده شاخص عمده براي تحليل و شناخت بازاركار توافق حاصل شد. در سال 2000 اين شاخص ها به 20 مورد افزايش و امروزه تحت عنوان "شاخص هاي كليدي بازاركار" شناخته مي شود و به اختصار KILM نام گرفته است. این شاخص ها کلا در هفت گروه زیر طبقه بندی شده اند:

گروه اول‌: مشاركت در دنياي كار

گروه دوم‌: وضعيت اشتغال

گروه سوم‌: بيكاري، توسعه نيافتگي و عدم فعاليت

گروه چهارم‌: آموزش و بيسوادي

گروه پنجم‌: دستمزدها و هزينه هاي نيروي كار

گروه ششم‌: بهره وري

گروه هفتم‌: درآمد، رفاه و فقر

مروري بر تحولات جمعيت ايران در دهه اخير با تاكيد بر نتايج سرشماري هاي عمومي نفوس و مسكن 1385، 1390 و

نتايج حاصل از سرشماری­ هاي عمـومی نفوس و مسکن از عمده‌تـرین و مهم­ترين راه‌های شناخت ویژگی‌های جمعيتي، اجتماعی و اقتصادي هر كشوري محسوب مي ­شود كه در نهايت در اختيار برنامـه­ ریـزان و سياستگزاران قرار مي­ گيرد. سابقه­ ي سرشماري عمومي نفوس و مسكن در ايران مربوط به سال‌های1335، 1345، 1355، 1365، 1375و 1385 و 1390 مي­ شود و آخرين سرشماري در مهر و آبان سال 1395 به مرحله اجرا درآمد.

 در مطالعات جمعیت­ شناسی نيز نتايج سرشماری­ های عمومی نفوس و مسکن از اهمیت به سزایی برخوردار بوده و بسیاری از شاخص ­ها و میزان­ های جمعیتی با استفاده از نتایج سرشماری­ ها محاسبه می­ شود. با توجه به اهميت موضوع اين مختصر تحولات جمعيت ايران را در دهه اخير با تاكيد بر نتايج سرشماري سال ­های 1385، 1390 و 1395 را بررسي مي ­نمايد.

 

 

اين مقاله در نشريه دو ماهنامه آمار شماره 22 بهمن و اسفند 95 چاپ شده است. براي مشاهد كامل مقاله به لينك زير مراجعه نماييد.

http://amar.srtc.ac.ir/article-1-247-fa.html

بررسي رشد جمعيت استان هاي كشور در دهه اخير

 

نتايج حاصل از سرشماری عمـومی نفوس و مسکن از عمده‌تـرین و مهم­ترين راه‌های شناخت ویژگی‌های جمعيتي و اجتماعی و اقتصادي هر كشوري محسوب مي­ شود كه در نهايت نتايج اين مطالعات در اختيار برنامـه ریـزان و سياستگذاران قرار مي­ گيرد. دو سرشماري اخير كه به فاصله زماني 5 ساله اجرا شد فرصت مطالعاتي بسيار مناسبي را براي مطالعات جمعيتي فراهم آورده است. بررسي رشد جمعيت استان ها از جمله اين موارد است.

 

محاسبات انجام شده نشان مي دهد رشد جمعیت استان­ های مختلف کشور در فواصل زماني سه سرشماري اخير از الگوی مشخصی پیروی نکرده است. به این ترتیب که بیشترین متوسط رشد سالانه جمعیت دوره زمانی 1390-1395 مربوط به استان خراسان جنوبي با 3/02 درصد و كمترین مقدار مربوط به استان همدان با میزان 23 /0 - درصد می‌باشد. در حالی که در دوره زمانی 1385-1390 بیشترین متوسط رشد سالانه جمعیت در استان بوشهر با مقدار 11/ 3درصد و كمترین مقدار مربوط به استان اردبیل با میزان33 /0 درصد می‌باشد. بیشترین متوسط رشد سالانه جمعیت در دوره زمانی 1375-1385 مربوط به  استان سیستان و بلوچستان با مقدار  4/ 3 درصد و كمترین میزان نیز مربوط به استان همدان با مقدار15 /0 درصد می‌باشد. 

 افزايش فوق العاده رشد جمعيت استان خراسان جنوبي به دليل تغيير محدوده شهرستان طبس در سال 1391 است كه از استان يزد منفك و به استان خراسان جنوبي الحاق شد. اما رشد منفي استان­هاي همدان و به ويژه خراسان شمالي بسيار قابل تامل است. به ويژه اينكه در دو جهت عكس بوده و در اين دوره 5 ساله يعني سال هاي 1390 تا 1395 اتفاق شگرفي در اين استان ها اتفاق نيفتاده كه به شدت رشد جمعيتي آنها را منفي نمايد

انتشار كتاب جمعيت شناسي ايران

 

 جمعيت شناسي علمي است كه به مطالعه ساختمان و تحول و حركات جمعيت در زمان و مكان مي ­پردازد. عقیده بر این است که داشتن آمار و اطلاعات به هنگام در مورد جمعیت و ويژگي­های مرتبط بر آن از ابزارهای ضروری و لازم برای برنامه ­ریزان و سیاستگزاران و پژوهشگران می­ باشد. علاوه بر این بررسی سری زمانی شاخص­ های جمعیت برحسب جنس و مناطق شهری و روستایی چراغی است که راه را برای مطالعات آیندگان روشن می­ نماید.

کتاب­ هاي "جمعيت شناسي ايران" (شامل ساختار و توزيع جمعيت جلد اول و هم پيوندي جمعيت و توسعه جلد دوم) اولين كتاب­ هاي جامع در حوزه مطالعات جمعيتي ايران با تاكيد بر ويژگي­ هاي جمعيتي ايران طي نيم قرن اخير محسوب مي­ شود كه با توجه به نیازهای متعدد کاربران و برنامه ­ریزان و پژوهشگران و دانشجویان با هدف معرفی مباحث و شاخص­هاي جمعيتي و سپس تحلیل تغییرات و تحولات جمعیتی ایران تهيه شده است. اين كتاب ماحصل بيش از چند دهه مطالعه، بررسی و تجارب كارشناسي جمعيت شناسان مركز آمار ايران خانم الهام فتحي و آقاي طه نوراللهي است كه با ارائه نظرات و مشاوره و تصحيح دانشمند و استاد بزرگوار جناب آقاي دكتر حبيب اله زنجاني نهايي شده است.

کتاب "جمعيت شناسي ايران" مشتمل بر 24 فصل بوده و با موضوعات ايران در يك نگاه مساحت و جمعيت، منابع و روش­ های تولید داده­ های جمعیتی در ایران، ساختارسنی و ترکیب جنسی جمعیت، خانوار و خانواده، ازدواج و زناشویی، باروری، مرگ و میر، مهاجرت و بازتوزیع جمعیت، جمعیت و شهرنشینی در ایران، نیروی کار، سواد و سطح سواد، آمارهای جنسیت و جمعیت، توسعه پایدار و جمعیت، توسعه هزاره و جمعیت، ارزيابي نتايج سرشماري­ ها، آمارهای معلولیت و ناتواني، آمارهای مسکن و جمعیت، ويژگي­ هاي ديني جمعيت، سیاست ­های جمعیتی، آینده نگری و پیش بینی جمعیت، جايگاه جمعيت در برنامه­ ريزي ­هاي اجتماعي و اقتصادي و معرفی برنامه ­های بسته نرم افزارهای جمعیتی  است.

 اين كتاب توسط پژوهشكده آمار در تابستان 1396 منتشر شده است.

عيد سعيد فطر مبارك باد.

تمپو و کوانتم باروری

«باروری» از مهم ترین موضوعات مورد مطالعه در علم جمعیت شناسی است. واژه‌ باروری  در جمعیت‌شناسی به معنای تعداد واقعی کودکان زنده به دنیا آمده بکار برده می شود. 

امروزه حرکت به سمت سطوح پایین باروری، پدیده ­ای فراگیر در سطح جهانی است. در حال حاضر، همه کشورهای اروپایی سطح باروری زیرسطح جانشینی را تجربه کرده­ اند و در اغلب نقاط جهان نیز باروری در حال کاهش است. در زمینه باروری پایین، برخی ابزارهای جمعیتی وجود دارد که نقش محوری دارند. این مورد با اثرات تمپو، تجزیه و تحلیل خاص گذشته باروری و معیارهای جدول عمر باروری مانند ميزان دوره گذشته باروری قابل محاسبه است (سام هيون يو:2010 ، 1).

نمودار1- میزان باروری کل مرتبه اول و میانگین سن در اولین تولد در ایالات متحده آمریکا

شاخص­ های مختلفی برای محاسبه میزان­ های باروری وجود دارد، معرفترین شاخص میزان باروری کل است. باروري كل، ميانگين تعداد فرزنداني را كه يك زن در طول دوران باروري خود (معمولاً از 15 تا 49 سال سن) به دنيا مي‌آورد، نشان می­ دهد. از آنجایی که این شاخص از طریق مجموع حاصلضرب­ های میزان باروری ویژه سنی در زمانی معین (یکسال) حاصل می­ شود، مشکلی در ارتباط با این شاخص بوجود می­ آید. مشکل شاخص مزبور از نظر مفهومی این است که شاخصی دوره­ ای است که بر موالید و زنان یک سال معین اشاره دارد. اما وقتی زنان، فرزندآوری خود را به تاخیر بیاندازند، به احتمال زیاد تعداد فرزندان کم شماری می­ شود. همچنین اگر زنان، فرزندآوری خود را به جلو بیاندازند، تعداد فرزندان به احتمال زیاد بیش شماری خواهد شد. اثرات تمپو در باروری نشان می دهد موقعی که زمان فرزندآوری زنان تغییرکند، دوره میزان باروری کل (TFR) بیش از حد بالاو یا پایین نشان داده می شود.

 نمودار 2- روندهای باروری در کره جنوبی، 1981-2014

 

سوالی که ذهن جمعیت شناسان را به خود مشغول داشته، این است که چگونه می­ توان سطوح واقعی باروری نسل­ هایی که هنوز به پایان دوره باروری خود نرسیده ­اند را از شاخص­ های دوره ­ای محاسبه کرد؟

روش ­های مختلفی اخیرا برای تعدیل شاخص های باروری برای تغییرات زمان بندی دوره باروری (تمپو)، به منظور محاسبه شاخصی که سطوح واقعی باروری (کوانتم) را ارائه دهد، عرضه شده است. بونگارتز و فيني(1989) راهی ساده برای انعکاس چنین تحریفی از TFR که ناشی از تغییر سنین فرزندآوری است پیشنهاد داده ­اند. از آن زمان به بعد، جمعیت شناسان در مورد این موضوع بررسی هایی کرده و راه ­های مختلفی برای حذف اثر تمپو از ميزان باروری و روش ­های مکملی برای کاستی­ های روش بونگارتز و فيني ارائه داده ­اند. تعداد کمی از آنها نیز تنوع زمان باروری یا ترکیب گذشته باروری جمعیت زنان توجه کرده ­اند.

  این روش­ ها معمولا محاسبات پیچیده ­تر داشته و همچنین نقاط قوت و ضعف خود را دارند. البته جمعیت شناسان هنوز به اجماع نرسیده ­اند که کدام روش مناسب­ترین روش برای از بین بردن اثرات تمپو است. اگر چه بحث هنوز هم ادامه دارد، به هرحال ایده و اهمیت اثر تمپو در باروری به طور گسترده ­ای در تحقیقات جمعیتی پذیرفته شده است.

---

 

الگوي سني و جنسي مرگ در ايران

 

توزیع مرگ ومیر ايران برحسب سن و جنس در نمودار زير ارائه شده است. بر اساس این نمودار مرگ و مير زنان در همه سنين به مراتب كمتر از مرگ و مير مردان بوده است. البته بخشي از آن مربوط به كم پوششي ثبت مرگ و مير زنان است. براساس مطالعه ­اي كه در پژوهشكده آمار با عنوان "مدل­سازي و پيش ­بيني مرگ و مير در ايران: 1420-1375" انجام شده در سال1390 كم پوششي ثبت فوت مردان 7/5 درصد و زنان 18/7 درصد بوده است. در فاصله سال ­هاي 1391 و 1394، مرگ ومیر جمعیت 0-4 ساله براي هر دو جنس کاهش يافته، در مقابل فوتي­ هاي 50 سال و بيشتر براي هر دو جنس افزايش يافته است. در گروه سني جوانان فوت­ ها عمدتا بدلیل سوانح رانندگی روی می­ دهند و بيشتر به ضرر مردان است. بنابراين لازم است تدابير اساسي انديشيده شود.

نمودار ساختار سني و جنسي مرگ و مير در ايران: 1391-1394

نگاهي به وضعيت دين و مذهب جمعيت ايران در نيم قرن اخير

بين دین و اعتقادات مذهبي و زندگي اجتماعي انسان رابطه مستقيمي وجود دارد. اهميت دين در حدي است كه مضامين و مفاهيم آن در سبك زندگي انسان اثرگذار است. دين بر شاخص­ های مختلف اجتماعی از جمله رشد جمعيت تاثير مي­ گذارد. ايران سرزميني پهناور و داراي         تاريخچه ­اي بسيار كهن است. در ادوار مختلف تاريخي دين­ هاي مختلفي را تجربه نموده است. به بياني ديگر، تاریخ ایران،آکنده از اختلاط و اتفاق میان عقاید و آرا و دین و دولت است. به عبارتي سرزمين ایران در طول تاریخ دارای جمعیت­ ها، نژادها، حکومت­ ها و ملت­ های متعددي بوده است که بعضاً مهاجرینی از سرزمین­ های دیگر و بعضاً مهاجمینی از سرزمین­ های دیگر بوده ­اند. قبل از اسلام زرتشتی و قبل از زرتشت ادیان دیگری داشته ­اند. مذاهبی مانند مانوی و ... نیز بر آنان حاکم بوده است و بعد از آمدن اسلام هم مسلمان بوده ­اند. آخرين ديني كه به ايران وارد شده، دين اسلام بوده است. به اين ترتيب پس از تشکیل دولت صفویان همواره "تشیع" آیین رسمی ایران بوده ‌است.

براساس اصل دوازدهم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، "دين رسمي ايران اسلام و مذهب اثني اعشري است. این اصل الی الابد غیرقابل تغییراست و مذاهب دیگر اسلامی اعم از حنفی، شافعی، مالکی، حنبلی و زیدي داراي احترام کامل می­ باشند و پیروان این مذاهب در انجام مراسم مذهبی، طبق فقه خودشان آزادند و در تعلیم و تربیت دینی و احوال شخصیه (ازدواج، طلاق، ارث و وصیت) و دعاوي مربوط به آن در دادگاه­ ها رسمیت دارند و در هر منطقه­ اي که پیروان هریک از این مذاهب اکثریت داشته باشند، مقررات محلی در حدود اختیارات شوراها بر طبق آن مذهب خواهد بود، با حفظ حقوق پیروان سایر مذاهب." براساس اصل سيزدهم همين قانون "ایرانیان زرتشتی، کلیمی و مسیحی تنها اقلیت­هاي دینی شناخته می­شوند که در حدود قانون در انجام مراسم دینی خود آزادند و در احوال شخصیه و تعلیمات دینی بر طبق آیین خود عمل می­کنند."

بنابراين در ایران غیر از اسلام سه دین دیگر وجود دارد که جزء اقلیت‌های مذهبی بوده و به رسمیّت شناخته شده‌اند این ادیان عبارتند از: زرتشتیان، کلیمیان، مسیحیان.

نسبت اقليت­ هاي ديني ايران: 90-1335

يكي از منابع مهم توليد داده در مورد دين و مذهب در ايران نتايج سرشماري­ هاي عمومي نفوس و مسكن مي ­باشد. بديهي است از طريق این اطلاع مي‌توان توزیع جمعیت را بر حسب دین به دست آورد. از ديگر كاربردهاي اطلاعات دين و مذهب بررسي موضوعات اجتماعی و جمعيتي بر حسب اديان مي ­باشد. علاوه بر اين آگاهي از تعداد جمعيت اديان، ابزار نيرومندي براي برنامه ­ريزي در مسائل سياسي است. به عنوان مثال به منظور تعيين تعداد نمايندگان اقليت­ ها در مجلس شوراي اسلامي با استفاده از نتايج سرشماري­ ها در مورد تعداد جمعيت به تفكيك اديان قابل حصول است.

لذا در اين مختصر سعي مي­ نمايد تا با استفاده از نتايج سرشماري­ هاي عمومي نفوس و مسكن، روند تغييرات جمعيتي ايران از حيث دين و مذهب را طي نيم قرن اخير به تصوير بكشد.

اين مقاله در  مجله شماره 21 دوماهنامه آمار منتشر شده است.

براي مشاهده متن كامل مقاله به لينك زير مراجعه نماييد.

http://s9.picofile.com/file/8293154342/srtc_amar_v4n5p23_fa.pdf.html

نگاهي به هرم سني جمعيت ايران در سال 1395

نمودار فوق بر اساس نتايج سرشماري نفوس و مسكن 1395 ترسيم شده است.

اين نمودار نشان مي دهد در حال حاضر ساختمان هرم سني جمعيت ايران جوان بوده و در حال گذار از مرحله جواني به مرحله بزرگسالي است. اين وضعيت حاکی از آن است كه جمعيت كشور كه درحال حاضر جمعيت جواني مي­باشد، در دهه هاي آتي به سوي سالمندي متمايل خواهد شد. 

علاوه بر اين متولدين دهه 60 تاثير خود را بر قاعده هرم سني گذاشته و پديده گشتاوري جمعيت را به وجود آورده اند. البته اين نسل هنوز به اندازه خود بر روي قاعده هرم اثر نگذاشته است (تفاوت بين جمعيت متولدين دهه 60 با جمعيت قاعده هرم).

انتظار مي رود در دهه آتي با گذار متولدين دهه 60 به سنين بالاتر (دوران بزرگسالي) و ورود جوانان دهه 70 به سنين ازدواج و باروري تعداد مواليد مجددا كاهش يابد.

مضيغه ازدواج مردان در ايران در حال شكل گيري است.

مفهوم مضیقه یا تنگناي ازدواج در متون کلاسيک جمعيت شناسي معناي مشخص و روشني دارد، اين مفهوم را "رولان دي .لي" در کتاب "فرهنگ جمعيت شناسي" چنين تعريف مي­کند: "تنگنای ازدواج عدم تعادل در تعداد نسبي مردان و زناني است که براي ازدواج موجودند". در واقع عدم توازن نسبت ­های جنسی در سنین ازدواج به کمبود افراد یک جنس اشاره دارد که باعث می­ شود بخشی از افراد مجرد در آن سنین از شانس کمتری برای ازدواج برخوردار باشند. 

در سال 1390 مضيقه ازدواج براي مردان جوان شكل گرفته است. كارشناسان بروز اين پديده را ناشي از عوامل زير مي­ دانند:

1ـ انقلاب اسلامي ايران و متعاقب آن جنگ هشت ساله ايران و عراق كه حدود يك ميليون پسر جوان كشته شدند.

2ـ موجي از مهاجرت جوانان، به ويژه پسران جوان به مرزهاي خارج از كشور (در اثرجنگ ايران و عراق) به تغيير جمعيت پسران جوان انجاميد. موج مهاجرت­ها كه پيش از بروز جنگ آغاز شده بود، با پايان جنگ نيز ادامه يافت و طبق آمارها همواره رو به افزايش بوده است. به عقيده­ی كارشناسان، جوانان مجردي كه در رده هاي سني 20 تا 40سال مي­ باشند، بيشترين تعداد مهاجران را تشكيل مي دهند و پسران بيش از دختران به اميد يافتن عرصه­هايي تازه براي كار و زندگي راهي خارج مي­ شوند.

3ـ مطالعات نشان داده در برخي از كشورها كاهش مرگ ومير و بالا بودن نرخ مواليد،كه خود مرحله گذار جمعيتي و رسيدن به پديدة تورم جواني مي­ باشد، منجر به عدم توازن نسبت هاي جنسي در سنين ازدواج طي دهه هاي آتي مي­ شود و اگر علل ديگري بروز نكند، پس از چند دهه اين عدم توازن از بين مي­ رود. بديهي است با توجه به آنچه در ابتداي مقاله آمد، ايران نيز از چنين وضعيتي مستثني نبوده است. به عبارتي ديگر كاهش مرگ و مير و افزايش مواليد در دهه­ ی 1355-1365 در بوجود آمدن مضيقه­ ی ازدواج دختران جوان ايراني نيز بي تأثير نبوده است. توضیح اینکه در صورت کاهش فاصله سنی دختران و پسران به هنگام ازدواج، مسئله عدم توازن نسبت های جنسی در سنین ازدواج قابل توجه نمی باشد. اما در صورت تداوم این فاصله سنی و با توجه به تحولات باروری دو دهه اخیر از سال 1390 به بعد پسران با مضیقه ازدواج روبرو شدند.

 

---

 

تبريك آغاز سال 1396 به جمعيت 80 ميليوني ايران

 

آغاز سال جديد خورشيدي 1396 بر جمعيت 80 ميليوني ايران مبارك باد.

مروري بر شاخص سالخوردگی جمعيت ايران در گذشته، حال و آينده

  از مهمترین معیارهای مرتبط با سالخوردگی جمعیت شاخص سالخوردگی یا نسبت سالمندان به کودکاناست. شاخص سالخوردگی بیشترین حساسیت را به تفاوت­ ها و تغییرات در ترکیب سنی دارد.

اين شاخص از تقسیم جمعیت بالای 65 سال و بيشتر بر جمعیت 14 ساله و كمتر سال به دست می‌آید. شاخص سالخوردگي جمعيت، تغییرات باروری را به سرعت در خود نشان می‌دهد و همین موضوع هم اهمیت زیادی در بررسی سالخوردگی جمعیت دارد. طبق این معیار، جمعیت‌های با رقم کمتر از 15، جوان و جمعیت‌های بیش از 30 سال، سالخورده به حساب می‌آیند. در سطح جهاني، شاخص سالخوردگی در دو کشور ژاپن و بلغارستان در سال 2000 بیش از 100 بوده و پیش‌بینی مي ­شود که تا سال 2030، همه کشورهای توسعه‌یافته رقم شاخص سالخوردگي بیش از 100 شود و حتی در ژاپن و برخی کشورهای اروپایی به بالای 200 هم برسد.

 برخی جامعه شناسان همچون پترسون، با توجه به تغییرات ساخت سنی برخی جوامع و سالخورده شده جمعیت آن­ها با عنوان خاکستری شدن جمعیت یاد کرده‌اند و آن را ثمره دو عامل در روندهای طولانی‌مدت جمعیت دانسته‌اند: اول تمایل خانواده‌ها به داشتن فرزند کمتر و دوم زنده‌ ماندن افراد بیشتر. ضرغامی (1390)

آمار و ارقام حكايت از جواني جمعيت ايران امروزي دارد اما انتظار مي رود در اوايل دهه 1400 شمسي ايران با پديده ­ي سالخوردگی جمعیت رو به رو شود. چنانچه ميزان باروري كل روند افزايشي به خود بگيرد سرعت سالخوردگي جمعيت شتاب كتري را به خود خواهد گرفت.

جدول 1 شاخص سالخوردگی را طی سال­ های 1335 تا 1390 نشان می­ دهد. 

بررسي سري زماني اين شاخص در نيم قرن اخير نشان مي دهد از سال 1335 تا سال 1365، روند کاهشي تدریجی داشته و در این سال به 69/6 درصد رسیده است. این روند عمدتا به خاطر کاهش مرگ و میر کودکان و نوزادان و بخشی هم افزایش موالید بوده است که باعث شده میزان رشد سالیانه جمعیت کودک و نوجوان در این مدت بیش از میزان رشد جمعیت سالمند باشد. از سال 1365 و با کاهش سریع باروری، روند این شاخص هم معکوس شد به طوری که در سال 1390 به 47/24 درصد رسیده است که نشان می­ دهد جمعیت ایران به سمت سالخوردگی در حرکت است.

جدول 2 مقدار اين شاخص را با فروض مختلف پيش ­بيني تا افق 1430شمسي نشان مي­ دهد.

 

 

بررسي نيروي كار ايران در نيم قرن اخير با رويكرد جنسيتي

 جهان، درحالي كه در نيم قرن اخير، تحولات شگرفي را در حوزه ­هاي مختلف علمي و اجتماعي و فرهنگي پشت سرگذاشته، اما شكاف جنسيتي در سطح بين ­المللي به چشم مي­ خورد. زنان نزديك به نيمي از جمعيت جهان را تشكيل داده ­اند، ليكن هنوز حضور آنان در بازار كار كمرنگ است. در دهه­ هاي اخير سازمان­ هاي بين ­المللي به نابرابري زن و مرد در بازار كار بيش از پيش توجه نموده و آمارهاي مختلف نيز اين شكاف جنسيتي را در سطح جهاني آشكار مي­ نمايد.

    هدف از مقاله­ ي حاضر ارائه تصوير و تحليلي از تحولات روند نيروي كار زنان و مردان ايران طي نيم قرن اخير مي ­باشد. روش تحقيق مطالعه­ ي اكتشافي و توصيفي است. اين تحقيق ابتدا ديدگاه آمارهاي جنسيت و سپس مفاهيم و شاخص­ هاي نيروي كار را معرفي نموده و در ادامه روند تحولات نيروي كار ايران را در سال­ هاي 1345 تا 1390 با تاكيد بر آمارهاي جنسيتي ارائه مي­ نمايد. منابع اين بررسي عمدتا نتايج سرشماري­ هاي عمومي نفوس و مسكن سال­ هاي 1345 تا 1390مي ­باشد.

    بررسي حاضر نشان مي­ دهد هرچند كه در بستر تاريخ همواره بالاترين نرخ بيكاري به زنان تعلق داشته اما زنان شاغل از توانايي­ هاي تحصيلي و تخصصي بالاتري نسبت به مردان شاغل برخوردار بوده­ اند. شكاف جنسيتي در مشاغل دستمزدي بيش از مشاغل بدون دستمزد بوده و در سال­ هاي اخير همواره در حال كاهش مي­ باشد. شكاف جنسيتي در نيروي كار ايران وجود دارد، گرچه در سال­ هاي اخير تمهيداتي در خصوص كاهش اين فاصله صورت گرفته اما لازم است كه سرعت اين تمهيدات و تصميم­ گيري­ها شتاب بيشتري به خود گيرد. بديهي است كاهش اين شكاف از جمله عوامل موثر در توسعه منابع انساني و توسعه­ ي پايدار مي­ باشد. 

اين مقاله در هشتمين كنفرانس جمعيت شناسي انجمن جمعيت كه در دانشگاه يزد برگزار شد براي ارائه به صورت پوستر پذيرفته شد. 

نرم افزار جديد پيش بيني جمعيت DAPPS

كارگاه آموزشي منطقه ­اي پيش بيني جمعيت  به مدت 5 روز در شهر بانكوك در تاريخ  28 نوامبر تا 2 دسامبر 2016 مطابق با 8 تا 12 آذر 1395 برگزار شد. 

در "كارگاه آموزشي منطقه اي پيش بيني جمعيت" شش كشور شامل كشورهاي بوتان، كامبوج، چين، ايران و لاروس تيمور شركت كرده بودند. در واقع كشورهايي انتخاب شده بودند كه در حال انجام سرشماري بوده و يا در ماه ­هاي آتي سرشماري جديدي را در پيش خواهند داشت. زيرا در فاصله سال­ هاي سرشماري برآورد و پيش ­بيني جمعيت يكي از مهمترين روش ­هاي توليد جمعيت محسوب مي­ شود. 

هدف کلی از این کارگاه تقویت ظرفیت پیش­ بینی­ های جمعیتی و درک استفاده از آنها بود.

اهم اهداف اين كارگاه به شرح زير بود:

• افزايش توانايي و مهارت شرکت کنندگان در استفاده از داده ­های سرشماری به منظور انجام پیش­ بینی­ های جمعیتی
• آموزش نرم افزار جديد پيش­ بيني­ جمعيت كه توسط اداره آمار ایالات متحده توليد شده است.
• ارائه درک درستی از فرآیند پيش ­بيني ­جمعيت در سطح ملی و استفاده از آن براي پيش­بيني جمعيت در سطوح كوچكتر و منطقه­ اي به منظور استفاده در برنامه­ ریزی و توسعه مناطق مختلف.

نرم افزار جديد ارائه شده در اين كارگاه آموزشي با عنوان DAPPS نيز برپايه روش تركيبي است. علاوه بر اين ارتباط مستقيمي با نرم افزار PASS دارد. به نظر مي ­رسد نرم افزار DAPPS در مقايسه با نرم افزار Spectrum توانمندتر باشد. به ويژه خروجي ­هاي آن كه به راحتي براي سنين منفرد نيز قابل استخراج است. لذا به منظور استفاده بهينه از اين نرم افزار مي­ بايست، مطالعه بيشتري روي آن انجام گرفته و نتايج آن با نرم افزارهاي قبلي مقايسه شود و در صورت مفيدتر بودن اين نرم افزار براي پيش­ بيني­ هاي جديد جمعيتي از آن بهره گرفت.