چرا براي اجراي سرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1395 از ابزارهاي جديد استفاده شد؟

جمع آوري اطلاعات همواره به عنوان يكي از قسمت ­هاي مهم هر تحقيق و پژوهشي به شمار مي­ آيد. اگر اين كار به شكل صحيح و منظم و دقيق صورت گيرد، كار استخراج داده ­ها با سرعت بيشتر و كيفيت مناسب­تري انجام خواهد شد. براي جمع آوري اطلاعات روش­ هاي مختلفي وجود دارد كه از جمله آنها مي­ توان به موارد زير اشاره نمود:

1. مشاهده 
2. مصاحبه
3. پرسشنامه
4. استفاده از اسناد و مدارك

از ديرباز تاكنون مراكز آماري در اكثر نقاط دنيا، از روش ­هاي مختلف فوق براي توليد اطلاعات آماري استفاده كرده ­اند. جمع آوري اطلاعات به همراه مصاحبه حضوري از متداولترين روش ­هاي جمع آوري اطلاعات محسوب مي ­شود. به منظور ثبت اطلاعات در اين روش مي توان از ابزار مختلفي مانند پرسشنامه كاغذي و يا ابزار الكترونيكي مانند تبلت و يا تلفن و ... استفاده نمود. مصاحبه به همراه پرسشنامه كاغذي از جمله روش ­هاي سنتي در جمع آوري اطلاعات سرشماري ها محسوب مي­ شود. در ايران نيز اغلب از اين روش در انجام سرشماري ­ها و نيز اغلب طرح­ هاي آماري­ گيري استفاده شده است. اما امروزه با پيشرفت تكنولوژي و سيستم­ هاي فن آوري اطلاعات مركز آمار ايران درصدد است تا براي اولين بار در تاريخ سرشماري­ هاي نفوس كشور، سرشماري سال 1395 را با استفاده از دو ابزار جديد انجام دهد:

1. آمارگيري الكترونيكي يعني استفاده از وب و اينترنت در اين حالت هرخانوار به طور داوطلبانه اطلاعات خود را از طريق پرسشنامه ­اي كه در درگاه ملي آمار طراحي شده و قابل دسترس براي عموم است، تكميل خواهد كرد. در اين روش تكميل اطلاعات به صورت خودتكميلي خواهد بود.
2. مصاحبه چهره به چهرهبه اين ترتيب كه مامور آمارگير به تك تك مكان­ها مراجعه نموده و درصورتي كه خانواري اطلاعات خود را از طريق اينترنت تكميل نكرده باشد، سوالات سرشماري را از مطلع ترين عضو خانوار مي ­پرسد. در سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395برخلاف سرشماري­ هاي گذشته مامور آمارگير به جاي استفاده از پرسشنامه كاغذي از تبلت استفاده خواهد كرد. استفاده از تبلت داراي مزايايي در مقايسه با فرم هاي كاغذي است از جمله اين كه باعث افزايش دقت و سرعت كار مامور آمارگير شده و نيز سرعت استخراج اطلاعات را بالا خواهد برد.

علاوه براين به منظور دستيابي به اطلاعات كامل در كنار  دو روش فوق مركز پاسخگويي تلفني (كال سنتر) طراحي شده است. اين مركز تكميل اطلاعات خانوارهاي غايب و يا از قلم افتاده كه سرشماري نشده­ اند و امكان استفاده از اينترنت به هر دليلي براي آنها ميسر نيست، در نظر گرفته شده است.

بديهي است استفاده از ابزار جديد داراي مزاياي زيادي از جمله افزايش سرعت و دقت تكميل پرسشنامه توسط مامور سرشماري خواهد بود. همچنين سرعت و دقت استخراج نتايج افزايش خواهد يافت. به همين ترتيب كاهش هزينه هاي اجرا و زمان را در برخواهد داشت.

چرا سرشماري مي كنيم؟

دقیقاً مشخص نیست که نخستین سرشماری چه زمان و چگونه صورت گرفته است. اما از ديرباز تاكنون اغلب كشورها و امپراطوري هاي جهان به منظور برنامه ريزي و اداره سرزمين خود جمعيت را شمارش مي­ كردند.

از اولين سرشماري‌هاي نفوس به روش جديد مي‌توان از سرشماري سوئد در سال 1749 ، نروژ و دانمارك در سال1769، آمريكا در 1790 و  فرانسه و انگلستان در سال 1801، نام برد.

گفته شده تا آغاز قرن بيستم كمتر از بيست درصد جمعيت دنيا سرشماري شده بود، اما در سال 1950 تقريباً 80 درصد از جمعيت دنيا مورد شمارش قرار گرفت.

 براساس گزارش سالنامه آمار جمعيت سازمان ملل متحد تا سال 1975، 190 كشور جهان سرشماري عمومي نفوس انجام داده‌اند و بيش از 50 درصد اقلام مورد پرسش سرشماري كشورها براساس توصيه‌هاي سازمان ملل متحد بوده و قابليت مقايسه بين‌المللي دارد.

در سال 1853 در نخستين كنگره بين‌المللي آمارشناسان در بروكسل قطعنامه‌اي تصويب شد كه در آن كشورهاي جهان و دولت‌ها به سرشماري‌هاي عمومي نفوس در فاصله هر ده سال يكبار ترغيب شدند. اين كنگره اصول نخستين سرشماري‌هاي امروزي را تدوين نمود كه با پي‌گيري‌هاي اداره‌ي آمار سازمان ملل متحد و باتجربه كشورهاي جهان به تدريج اصلاح و تكميل شد.

سازمان ملل همچنان در توصيه‌هاي دور 2010  اجراي سرشماري را در فاصله زماني مشخص و حتي‌المقدور ده سال يك بار پيشنهاد مي‌كند ولي برخي كشورها به دليل تغييرات سريع جمعيتي و ضرورت دسترسي به اطلاعات در فاصله زماني كوتاه‌تر، اقدام به انجام سرشماري در ميانه دهه مي‌نمايند.

امروزه سرشماری نفوس با هدف شمارش جمعیت  و شناخت ويژگي هاي جمعيت شمارش شده تقریباً در تمام کشورهای جهان در فواصل زماني منظم 10 يا 5 سال یک بار انجام می‌گیرد.

مهمترين دلايل انجام سرشماري هاي عمومي نفوس و مسكن به شرح زير است:

1. تعيين جمعيت کشور و ويژگي­ هاي آن در سطوح مختلف جغرافيايي به منظور برنامه­ ريزي و سياستگزاري در سطوح خرد و كلان جغرافيايي. بديهي است به منظور هرگونه برنامه‌ريزي اقتصادي - اجتماعي، توزيع عادلانه منابع، خدمات و كالاهاي مصرفي و ساير امكانات بين استان‌ها و مناطق، آمار و اطلاعات حاصل از سرشماري نفوس، كارايي فراوان خواهد داشت. علاوه براين توزيع مشاغل و فعاليت‌هاي اقتصادي برحسب تقسيمات كشوري و مناطق مختلف جغرافيايي جهت برنامه‌ريزي‌هاي مربوط به سياست‌هاي اشتغال و بيكاري قابل حصول است. در برنامه‌ريزي‌هاي سياسي مانند انتخابات محلي، ايجاد انجمن‌ها و شوراهاي اسلامي، انتخابات دوره‌اي و ميان دوره‌اي نمايندگان مجلس شوراي اسلامي، انتخابات رياست جمهوري، تقسيمات كشوري و تفكيك و تعيين محدوده روستاها، دهستان‌ها، بخش‌ها، شهرستان‌ها و استان‌ها، كاربرد داشته و بدون ايجاد آمار و اطلاعاتي كه توسط سرشماري نفوس توليد مي‌شود امكان‌پذير نخواهد بود. براي برنامه‌ريزي، توزيع عادلانه منابع، خدمات و كالاهاي مصرفي و ساير امكانات و وسايل بين استان‌ها و مناطق، آمار و اطلاعات حاصل از سرشماري نفوس، كارائي فراوان خواهد داشت. براي شناسايي اوضاع اجتماعي، بعضي از ويژگي‌هاي نفوس كه از سرشماري به دست مي‌آيد، مانند وضع سواد و تحصيلات،‌ براي توسعه و ارائه خدمات آموزشي، بسيار مفيد مي‌باشد. در سرشماري نفوس كليه مكان‌ها، مانند: خانه‌هاي مسكوني، آلونك‌ها، زاغه‌ها و انواع ديگر اقامتگاه‌ها، كارگاه‌هاي اقتصادي، مانند: كارخانه‌ها، مغازه‌ها، مدارس، بيمارستان‌ها، مؤسسات فرهنگي مثل موزه‌ها و بناهاي تاريخي و مؤسسات مذهبي مثل مساجد، امامزاده‌ها و انواع ديگر مكان‌ها در هريك از تقسيمات كشوري و منطقه‌ي جغرافيايي فهرست مي‌شوند و به همين جهت مي‌تواند توليد آمار و اطلاعات لازم در اين زمينه‌ها را فراهم نمايد.
2. محاسبه شاخص­هاي متعدد اجتماعي و جمعيتي. بسياري از شاخص هاي مختلف اجتماعي، جمعيتي، اقتصادي، فرهنگي، آموزشي، بهداشتي و ... با استفاده از نتايج سرشماري­هاي عمومي نفوس و مسكن قابل محاسبه است.
3. برآورد و پيش بيني جمعيت در فواصل زماني بين سرشماري­ ها و نيز آينده­ نگري جمعيت. آمارهاي اختصاصي و پايه‌اي جمعيت، مانند شاخص‌ها و ميزان‌هاي مرگ و مير، ولادت و باروري، مهاجرت و جابه‌جائي‌هاي جمعيت از طريق تحليل آمارهاي سرشماري نفوس به دست مي‌آيد. برآوردها و پيش‌بيني‌هاي جمعيتي كه جهت برنامه‌ريزي‌هاي درازمدت توسعه و عمران كشور ضروري است نيز به كمك آمار و اطلاعات سرشماري نفوس ميسر مي‌شود. بنابراين نخستين ابزار و وسيله در برنامه‌ريزي‌هاي اجتماعي– اقتصادي كشور كه توسط نهادهاي برنامه‌ريزي و تصميم‌گيري‌هاي مسئولان كشور انجام مي‌گيرد، آمار و اطلاعات توليد شده در سرشماري‌هاي نفوس مي‌باشد.
4.  هدايت و تحليل نمونه گيري بعد از سرشماري (P.E.S)، از ديگر فوايد سرشماري نفوس، فراهم ساختن چارچوب آماري لازم براي آمارگيري‌هاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي و… است كه نمونه آن خانوار يا مكان خواهد بود. زيرا تنها براساس سرشماري نفوس است كه فهرست كاملي از تمام مكان‌ها (اعم از مسكوني يا غير آن) و خانوارهاي كشور ايجاد مي‌شود. اين فهرست مي‌تواند توسط سازمان‌ها و مؤسساتي كه براي آمارگيري‌هاي نمونه‌اي نياز به چارچوب و انجام محاسبات نمونه‌گيري و برآورد صفات مختلف دارند مورد استفاده قرار گيرد. از سوي ديگر نقشه‌هاي شهري يا روستايي كه در سرشماري نفوس به دست مي‌آيد براي تمام سرشماري‌هاي ديگر كشور يكي از ابزار بسيار مفيد است.
5.    ايجاد نمونه ­اي اصلي از نواحي سرشماري
6.  اجراي پيمايش­ هاي اجتماعي و جمعيتي در فاصله بين دو سرشماري
7. استفاده از نتايج سرشماري براي ارزيابي ديگر داده هاي ثبتي نظير جمعيت و سيستم ثبتي
8. آمادگي براي انجام سرشماري بعدي.
9. شناخت انواع جمعيت‌ها و خانوارهاي مهاجر به ايران مانند افاغنه و معاودين عراقي و ساير مليت‌ها نيز براساس آمار و اطلاعات سرشماري نفوس امكان‌پذير مي‌شود.

 

مصاحبه راديويي به مناسبت شروع سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395

به مناسبت شروع سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1395 مصاحبه اي با راديو سلامت در تاريخ 3 مهرماه 1395 صورت گرفت. مهمترين مباحث مطرح شده در اين زمينه به شرح زير است:

1. سرشماري عمومي نفوس و مسكن  1395 در چه تاريخي اجرا مي شود؟

2. چرا سرشماري عمومي نفوس و مسكن انجام مي شود؟

3. چرا سرشماري به روش اينترنتي و تبلتي صورت مي گيرد؟

4. پاسخگويي به پرسش هاي مردم

5.پرسش هاي سرشماري عمومي نفوس و مسكن 95 كدامند؟

6.عدم پاسخگويي و دقت مردم به سوالات سرشماري چه بازخوردي دارد؟

7.كاربرد نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن در چيست؟

براي شنيدن اين مصاحبه به لينك هاي زير مراجعه نماييد:

http://s9.picofile.com/file/8268672500/0018.mp3.html

http://s8.picofile.com/file/8268672534/0019_1_.mp3.html

بازسازي جمعيت و تاثير آن بر رشد جمعيت مناطق شهري و روستايي كشور (دوره زماني 90-1385)

پويايي و تحولات جمعيت در گذر زمان بستري را فراهم مي­سازد تا براي مديريت و برنامه­ريزي مناسب­تر كشور هر از چندگاهي تغييراتي در تقسيمات سياسي و جغرافيايي ايجاد شود. به دنبال اين تغييرات، همانندسازي جمعيت در محدوده­هاي جديد امري اجتناب ناپذير است.

    در ايران هر ساله با تركيب چند واحد جغرافيايي كوچك يا تفكيك واحدهاي جغرافيايي بزرگ به واحدهاي كوچكتر و الحاق بخش­ هايي از آن به واحدهاي ديگر تعدادي شهرستان، شهر و... جديد ايجاد مي­ شود يا محدوده­ هاي جغرافيايي شهرستان­ ها و شهرها تغيير مي­ كند كه پيامد اين امر تغيير در تعداد شهرستان­ ها، شهرها و محدوده ­هاي آنها مي­ باشد.

     با توجه به اينكه ضرورت دارد هرگونه برنامه ريزي و تصميم­ گيري در سطح خرد و كلان بادقت لازم صورت گيرد، آگاهي نسبت به تعداد جمعيت در محدوده ­هاي جديد براي محاسبه رشد و پيش­بيني ­هاي جمعيت از اهميت خاصي برخوردار است. در همين راستا در اين مختصر به مطالعه و بررسي اثرات تغيير محدوده ­هاي جغرافيايي كل كشور تا سطح استان بر جمعيت و رشد جمعيت مي ­پردازد. براي اين منظور محدوده­ هاي جغرافيايي سال 1385 بر اساس محدوده­ هاي جغرافيايي سال 1390 بازسازي و سپس اثر تغيير محدوده بر جمعيت سال 1385 بررسي شده است.

اين مقاله در شماره 18 مجله دوماهنامه آمار تير و خرداد 1395 منتشر شده است. براي مشاهد متن كامل مقاله لطفا به لينك زير مراجعه نماييد.

http://amar.srtc.ac.ir/browse.php?a_id=188&sid=1&slc_lang=fa

 

مروري بر وضعيت آبادي هاي ايران در نيم قرن اخير

با اهميت يافتن توسعه روستايي و تغييرات تعداد آبادي­هاي كشور، در سال­هاي اخير بحث­هاي زيادي در رابطه با موضوع كاهش جمعيت روستايي و خالي از سكنه شدن آبادي­هاي كشور مطرح شده است. به گونه­اي كه در بسياري از موارد بحث افزايش مهاجرت بي رويه روستاييان به مناطق شهري به عنوان مباحث جدي و نگران كننده تلقي شده و بسياري از منتقدان، مخاطرات اين پديده را گوشزد كرده­اند. به نظر مي­رسد در بررسي موضوع از ديد علمي لازم است از يك سو به جمعيت روستايي كشور و  تغييرات تقسيمات سرزميني توجه كرد. از سوي ديگر با استفاده از آمارهاي رسمي موجود در كشور موضوع را تحليل نموده و درعين حال به تعاريف و مفاهيم توجه خاص نمود. لذا در اين مختصر سعي مي­نمايد با استفاده از نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن در نيم قرن اخير به مطالعه و بررسي موضوع از ديدگاه علمي و آمار رسمي بپردازد.

 

اين مقاله در سيزدهمين كنفرانس آمار ايران با همكاري سركار خانم مريم پوررضا به صورت پوستر در دانشگاه باهنر كرمان ارائه شد.

پراکندگي عمودي جمعيت در ايران

 

      منظور از پراکندگی عمودی جمعیت، استقرار جمعیت در مناطق جغرافیایی مختلف برحسب اختلاف از سطح دریا می­باشد. بررسي ­ها نشان می­ دهد در سطح جهاني تعداد و تراکم جمعيت با افزايش ارتفاع کاهش مي­ يابد. اين پديده يک مشکل اساسي در بهره برداري از مناطق مرتفع جغرافيايی و عدم سازش و انطباق انسان­ ها با چنين محيط­ هايي مي ­باشد. ظاهراً 56.2 درصد از جمعيت جهان در ارتفاعي بين صفر تا 200 متر زندگي مي­کنند و اين فضا فقط 27.8 درصد کل سطح خشکي­ ها را تشکيل مي­ دهد.

کاهش زياد فشار جو و در نتيجه کمي اکسيژن در ارتفاعات زياد، براي زيست بشر خطرناک مي­باشد. بنابراين عامل ارتفاع خود به تنهايي يک حد نهايي طبيعي براي سکونت انسا ن ­ها بوجود مي­ آورد.

مطالعات در ایران نشان می­­ دهد از 8 شهر پرجمعيت كشور (شهرهاي داراي بيش از يك ميليون نفر جمعيت) 7 شهر پرجمعیت کشور در ارتفاعی بین 940 تا 1570 متر مستقر شده ­­اند و بيش از يك سوم جمعيت شهري كشور(2/36 درصد) را درون خود جاي داده­­ اند. در اين ميان شهر اصفهان مرتفع­ترين كلان شهر كشور بوده و از نظر تعداد جمعيت در مرتبه سوم قرار گرفته است. در مقابل شهر اهواز با ارتفاع 18 متر از سطح دريا نيز كم ارتفاع­ترين كلان شهر ايران بوده و رتبه هفتم جمعيتي را به خود تخصيص داده است(جدول 1). 

 

 اين مقاله در هفدهمين شماره مجله دو ماهنامه آمار به آدرس اينترنتي زير منتشر شده است:

http://amar.srtc.ac.ir/

جایگاه کمی و کیفی جمعیت ایران در ميان کشورهای اسلامی سال 1390 شمسی

 

کشورهای مسلمان با وجود پیشینه تاریخی- اسلامی چندین هزار ساله و اشتراکات فرهنگی- دینی به عنوان غنی­ترین کانون فرهنگی تمدنی جهان و دارا بودن منابع عظیم طبیعی، مزیت­ها و

ظرفیت­های توسعه­ای استثنایی، اغلب از مناطق کمتر توسعه یافته جهان محسوب می­شوند.

وسعت کشورهای اسلامی بیش از 29 میلیون کیلومتر مربع شامل 59 کشور و داراي جمعیتی بیش از یک میلیارد و پانصد و نود و دو میلیون نفر است. به عبارتي اين كشورها با دارا بودن حدود 20 درصد از مساحت خاكي جهان بيش از  4/22 درصد از جمعيت دنيا را درون خود جاي داده­اند.

اعتقاد بر این است که آگاهی و شناخت نسبت به آمار و اطلاعات هر جامعه کمک شایان توجهی به  برنامه­ریزی و سیاستگزاری كشورهاي اسلامي می­نماید. لذا مطالعه حاضر به بررسي كمي و كيفي جمعیت و  ویژگی­های آن در کشورهای اسلامی پرداخته و سپس در هر شاخص جایگاه و موقعیت ایران را در میان کشورهای اسلامی نشان خواهد داد. به نظر مي­رسد تعيين جايگاه ايران در ميان كشورهاي منطقه كمك موثري در برنامه­ريزي­هاي اجتماعي، اقتصادي و سياسي و منطقه­اي كشور خواهد داشت.

يافته هاي اين بررسي حاكي از آن است كه ايران از جمله كشورهاي پرجمعيت و پهناور منطقه محسوب شده و از  نظر شاخص­هاي كيفي جمعيت نيز در جايگاه نسبتا مناسبي در ميان كشورهاي اسلامي قرار گرفته است. با وجود اين لازم است كه با افزايش شاخص اميدزندگي در بدو تولد و كاهش سطح مرگ و مير كودكان كمتر از يكسال تلاش­هاي مضاعفي صورت پذيرد و از اين حيث نيز جايگاه خود را در منطقه ارتقاء دهد.

اين متن چكيده مقاله اي است كه در مجله بررسي هاي آمار رسمي ايران شماره ي 1 بهار و تابستان 1394 به چاپ رسيده است.

براي مشاهده متن كامل مقاله به لينك زير مراجعه نماييد:

http://ijoss.srtc.ac.ir/browse.php?cur=1&sid=1&slc_lang=fa

 

به مناسبت روز ملي جمعيت

 

الهام فتحی روز چهارشنبه 30 ارديبهشت به مناسبت  «روز ملّی جمعیت» در گفت و گو با خبرنگار ایرنا، گفت: بررسی کمی جمعیت جهان نشان می دهد در قرن اخیر جمعیت جهان در حال افزایش بوده و از 2.5 میلیارد نفر در سال 1950 میلادی به حدود 7.4 میلیارد نفر در در سال 2015 میلادی رسیده است.

 وی ادامه داد: همچنین پیش بینی می شود جمعیت جهان در سال 2023 میلادی از مرز هشت میلیارد نفر بگذرد.
رئیس گروه آمارهای جمعیت و سلامت مرکز آمار ایران با اشاره به اینکه از نخستین سرشماری عمومی نفوس در سال 1335 تا آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال 1390 بالغ بر 56 میلیون نفر به جمعیت کشور اضافه شده،گفت: به عبارتی در مدت 55 سال گذشته جمعیت ایران چهار برابر شده است. 

 

وی ادامه داد: براساس پیش بینی های جمعیتی کشور در برنامه پنجساله ششم توسعه انتظار می رود در سال جاری جمعیت کشور از مرز 80 میلیون نفر بگذرد و در سال 1400 شمسی به حدود 84.2 میلیون نفر برسد.
وی تصریح کرد: در حال حاضر ساعت جمعیتی(بر روی درگاه ملی آمار) تعداد جمعیت ایران را برابر 79 میلیون و 262 هزار و 305 نفر نشان می دهد. 

 فتحی تاکید کرد: نسبت شهرنشینی در ایران در سال 1390 برابر 71.4 درصد بوده و انتظار می رود در آینده نیز به روند صعودی خود ادامه دهد.
رئیس گروه آمارهای جمعیت و سلامت مرکز آمار ایران در مورد وضعیت کلان‏شهرها نیز گفت: در سال1390 هشت شهر کشور دارای جمعیتی بیش از یک میلیون نفر بودند. این شهرها به ترتیب شامل تهران، مشهد، اصفهان، کرج، تبریز، شیراز، اهواز و قم بوده اند که در مجموع19.4 میلیون نفر یا36.2 درصد از جمعیت شهرنشین و 25.8 درصد از کل جمعیت کشور را در خود جای داده اند. 
فتحی افزود: مطالعه رشد جمعیت ایران در دوره های سرشماری نشان می دهد این رشد در زمان های مختلف یکسان نبوده است. رشد جمعیت کشور تا شروع انقلاب اسلامی روندی کاهنده داشت و ناگهان پس از انقلاب اسلامی افزایش یافته به‌ طوری که در دهه 1365-1355 یکباره به رشد نزدیک به 4 درصد رسیده که در تاریخ کشور بیسابقه بوده است.

 وی در ادامه اظهار داشت: به این ترتیب میزان کاهش تعداد موالید به همراه کاهش تعداد مرگ و میر و افزایش امید زندگی، رشد سالیانه جمعیت کشور را از3.9 درصد در دهه 65-1355، به 1.29درصد در دوره 90-1385 رسانید. انتظار می رود رشد جمعیت کشور در دهه آتی با آهنگی ملایم به روند نزولی خود ادامه دهد اما تا سال 1430 رشد منفی جمعیت به وقوع نخواهد پیوست. 
فتحی در مورد میانگین سن در نخستین ازدواج نیز گفت: براساس نتایج سرشماری سال 1390 شاخص میانگین سن در اولین ازدواج برای مردان و زنان به ترتیب برابر 26.7 و 23.4 سال بوده است.

 فتحی اضافه کرد: براساس همین سرشماری از کل زنان 10 ساله و بیشتر کشور (31میلیون و 422 هزار و 461 نفر)، هنوز 9میلیون و 483 هزار و 224 نفر هرگز ازدواج نکرده اند. به عبارتی بالغ بر 43 درصد از زنان واقع در سن ازدواج هنوز در وضعیت هرگز ازدواج نکرده قرار گرفته اند. البته بررسی ساختار سنی افراد هرگز ازدواج نکرده نشان می دهد اغلب آنها هنوز در سنین نوجوانی (10تا 14 سال ) و جوانی(15تا 29 سالگی ) هستند و احتمالا با گذشت زمان در گروه حداقل یک بار ازدواج کرده ها قرار خواهد گرفت.
رئیس گروه آمارهای جمعیت و سلامت مرکز آمار ایران با اشاره به اینکه امید زندگی در بدو تولد مردان ایرانی در سال 1390 حدود 71.5 سال و برای زنان ایرانی 74 سال محاسبه شده است،گفت: امید زندگی در کشور در حال افزایش است. بخشی از این افزایش به دلیل ایجاد بسترهای لازم برای امکانات بهداشتی و نیز پیشرفت علم پزشکی و ارائه خدمات آن است. انتظار می رود سرعت این افزایش برای زنان به مراتب بیشتر از مردان باشد. 

 

 فتحی تاکید کرد : از نظر جمعیت شناختی موضوع سرپرست خانوار برحسب جنس از مباحث مهم در برنامه ریزی های اجتماعی- اقتصادی است. این موضوع از آن نظر حایز اهمیت است که خانوارهای دارای سرپرست زن، آسیب پذیرتر از خانوارهای دارای سرپرست مرد بوده و به حمایت های اجتماعی اقتصادی بیشتری نیازمند هستند. در سال 1390 تعداد 21میلیون و 110هزار و 481 نفر سرپرست خانوار در ایران شمارش شد. حدود 12.1 درصد سرپرستان خانوار را زنان (2میلیون و 548هزار و 72 نفر) تشکیل می دادند. این نسبت در مقایسه با سرشماری های قبلی در حال افزایش است. 

براي مشاهده اصل خبر به لينك زير وارد شويد:

http://www7.irna.ir/fa/News/82079627/

 

تعريف خانوار و نگاه سرشماري هاي عمومي نفوس و مسكن به خانوار

 

جمعیت­ شناسان و صاحب­نظران علوم اجتماعی در تعریف خانوار می­ گویند:

  "خانوار یک واحد اجتماعی است با ویژگی ­های اجتماعی و اقتصادی معینی، مرکب از افرادی که در یک کانون زندگی می­ کنند (وحدت زندگی)، زیر یک سقف می­ خوابند (وحدت محل سکونت)، هم خرج هستند (وحدت بودجه) و دور یک میز یا سفره غذا می­ خورند (هم سفرگی)".

  در لغت‌نامه جمعيت‌شناسي در تعريف خانوار آمده است:

 "خانوار يك واحد اقتصادي اجتماعي است كه افراد آن با هم زندگي مي‌كنند".

 كميسيون اجتماعي و اقتصادي كشورهاي آسيا و حوزه‌ اقيانوس آرام خانوار را به شرح زير تعريف نموده است:

 "مفهوم خانوار براساس ترتيباتي است كه اشخاص به طور فردي يا گروهي اتخاذ كرده‌اند تا غذا و ساير نيازهاي زندگي خود را تامين نمايند. خانوار ممكن است خانوار يك نفره باشد يعني عبارت باشد از يك نفر كه خودش غذا و ساير نيازهاي زندگي خود را بدون شركت هيچ كس ديگر فراهم مي‌كند يا خانوار چند نفره باشد، يعني عده‌اي مركب از دو نفر يا بيشتركه با هم غذاو ساير نيازهاي زندگي خود را تامين مي‌كنند. اشخاص عضو گروه ممكن است درآمدهاي‌شان را بين خود تقسيم كنند و بودجه مشتركي در حدي بزرگتر يا كوچكتر داشته باشند. اين افراد ممكن است داراي رابطه خويشاوندي باشند يا نباشند و يا مخلوطي از خويشاوند و غيرخويشاوند باشند.

 

از ديدگاه مركز آمار ايران به طور كلي خانوارها را مي­ توان به سه گروه عمده خانوار معمولي، گروهي و موسسه ­اي تقسيم كرد.

• خانوار معمولي: از چند نفر تشكيل مي ­شود كه با هم در يك اقامتگاه زندگي مي­ كنند، با يكديگر هم خرج هستند و معمولا با هم غذا مي­ خورند. در مواردي خانوار معمولي مي ­تواند يك نفره باشد. خانوارهاي معمولي از نظر وضع سكونت به  دو دسته‌ي ساكن و غيرساكن تقسيم مي‌شوند:

الف ) خانوار معمولي ساكن: به آن دسته از خانوارهاي معمولي اطلاق مي‌شود كه در اقامتگاه مشخص و ثابتي سكونت داشته باشند.

ب ) خانوار معمولي غيرساكن: آن دسته از خانوارهاي معمولي كه اقامتگاه مشخص و ثابتي براي سكونت ندارند، خانوار معمولي غيرساكن ناميده مي‌شوند. اين خانوار خود سه گروه زير را در برمي‌گيرد:

1. خانوارهايي كه در زمان آمارگيري در كوچ به سر مي‌برند و يا در خارج شهرها و آبادي‌ها در زير چادر زندگي مي‌كنند.
2. خانوارهايي كه در محل ثابتي زندگي نمي‌كنند و به طور مداوم محل زندگي خود را (همراه با اسباب و اثاث زندگي) تغيير مي‌دهند،‌ مانند كولي‌ها.
3. خانوارهايي كه محل زندگي مشخصي ندارند و شب‌ها معمولاً در پارك‌ها، خرابه‌ها، زير پل‌ها و ... بيتوته مي‌كنند. اين گونه خانوارها كه در اصطلاح خانوار بي‌سرپناه ناميده مي‌شوند، اغلب يك نفره هستند.

• خانوار گروهي مجموعه افرادي كه تمام يا اغلب آنان به دليل دارا بودن شرايط خاص (به طور عمده داشتن ويژگي مشترك) اقامتگاه مشتركي را براي سكونت خود انتخاب كرده­اند و به طور مشترك، امور زندگي در آن اقامتگاه را اداره مي­ كنند. براساس اين تعريف خانوار گروهي نمي­ تواند يك نفره باشد.
• خانوار موسسه­ اي مجموعه­ ي افرادي كه به دليل داشتن هدف يا ويژگي مشترك با هم در يك موسسه زندگي مي­ كنند و آن موسسه بنا بر مجوز يا براساس مقررات و ضوابط معين، مسئوليت منزل دادن (ارائه­ ي محل سكونت همراه با خدمات و تسهيلات) به آنان را برعهده دارد، خانوار موسسه ­اي ناميده مي­ شود.

 

چشم اندازی به تلفیق داده های ثبتی با نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن

در دنياي امروز، توليد آمار به طور كلي به دو روش سرشماري­هاي سنتي و سرشماري­هاي ثبتي‌مبنا متداول است. در برخي كشورها تركيبي از دو روش به كار گرفته شده است. در كشورهاي توسعه يافته، توانايي و نگهداري و به روزرساني مناسب داده­هاي ثبتي موجب شده است كه اين گونه كشورها بتوانند سرشماري­ها را به طريق ثبتي به اجرا درآورند. در حالي كه كشورهايي كه فاقد چنين توانايي هستند راهي جز اجراي سرشماري­هاي سنتي ندارند. سرشماري­هاي سنتي نياز به نيروي اجرايي و هزينه فراواني دارد، در حالي كه منابع اغلب كشورها محدود بوده و همچنين كاهش تمايل مردم به همكاري رو به افزايش است. بنابراين در صورت مهيا بودن بسترهاي لازم، سرشماري ثبتي‌مبنا به عنوان راهكاري مناسب شناخته شده است. اين روش بيشتر بر داده­هاي اداری موجود متكي است. البته بهينه ­سازي استفاده از منابع به معناي تلاش براي انجام يك سرشماري كاملا مبتني بر داده‌های ثبتی نيست. با توجه به اهميت كيفيت اطلاعات، به جاي انتخاب يك روش، در بيشتر كشورها به منظور كاهش هزينه ­هاي اجرايي و مشكل بار پاسخگويي، در آغاز راه، تركيبي از هر دو نوع سرشماري مورد استفاده قرار گرفته است و به تدريج و در طول زمان با بسترسازي و ايجاد زيرساخت‌هاي لازم به سمت سرشماري ثبتي‌مبنا سوق يافته ­اند. علاوه بر اين، سيستم آماري بنا شده صرفا يك سيستم سرشماري نيست بلكه يك سيستم اطلاعات سرشماري است كه در آن داده­ ها فراوان و تفصيلي هستند. برخلاف اين تصور كه سرشماري به عنوان تصويري از وضع موجود تلقي مي­شود و در فاصله­ هاي زماني تعريف شده اجرا مي ­شود، سرشماري را مي ­توان موجودیتی آماري داراي پويايي و حساسيت مداوم دانست كه سير و روند وقايع را به نمايش مي گذارد و روند وضع موجود را در فواصل زماني كوتاه به دست مي­ دهد.

لذا با نگاهي به تجارب ساير كشورها و نيز شرايط كنوني ايران براي اجراي سرشماري آتي اعمال تغييراتي در روش اجراي سرشماري اهميت مي­ يابد.

شكل1- چهار ثبت پایه در كشور سوئد

بررسي ­ها نشان مي­ دهد هنوز در ايران بسترهاي لازم براي اجراي سرشماري ثبتي‌مبنا به طور كامل فراهم نيست. اما مي ­توان به تدريج با ايجاد بسترهاي مناسب از روش كاملا سنتي خارج شد و به سوي روش­ هاي جديد و نوين گام برداشت. بديهي است تحقق چنين هدفي فرض محال نيست، بلكه نياز به عزم ملي و تلاش فراوان همه افراد جامعه در سطوح مختلف مديريتي وكارشناسي و نيز بين سازماني دارد. اطلاعاتي كه از اين روش توليد مي­ شود، به روز و با كيفيت مطلوب بوده، ضمن آنكه كل نظام آماري كشور را در برگرفته و به پراكندگي ارائه اطلاعات آماري و نيز تناقضات در ارائه ارقام و شاخص­ هاي مختلف توسط سازمان­هاي مختلف كشور، خاتمه خواهد داد.

اصل این مقاله در چهاردهمین شماره مجله دوماهنامه به آدرس زیر منتشر شده است.

http://amar.srtc.ac.ir/browse.php?cur=1&sid=1&slc_lang=fa

آغاز سال جديدخورشيدي مبارك باد

مقايسه هرم سني ايران و جهان

شكل زير هرم سني جمعيت جهان و ايران را در سال 1394 مقايسه مي كند.

هرم سني ايران و جهان در سال 1394

 براساس اين نمودار موارد زير قابل ملاحظه است:

1. ايران در مقايسه با جهان داراي نسبت قابل ملاحظه­اي جمعيت جوان 25-34 است كه در حال حاظر پديده­ي گشتاوري جمعيت را در گروه­هاي سني 0-9 ساله بوجود آورده­اند.

2.هرچند كه پديده گشتاوري جمعيت باعث شده قاعده هرم سني جمعيت ايران اندكي گسترده شود اما قاعده هرم سني جمعيت جهان سطح بزرگتري را به خود اختصاص داده است.

3.علاوه بر اين در سطح جهاني سالمندي جمعيت به سمت زنانه شدن رفته است، درحالي كه در ايران هنوز اين پديده شكل نگرفته است.

آمار مهاجرت بين المللي به دنبال پاسخگويي به چه سوالاتي است؟

 

به طور خلاصه، آمار مهاجرت بين ­المللي به دنبال پاسخگويي به سوالاتي در مورد تعداد جمعيت مهاجر و  ويژگي­ هاي مهاجران است :

الف-تعداد

1. تعداد مهاجران وارد و خارج شده از کشور در زمان معین چه مقدار است؟
2. در کشور چه مقدار از نیروی کار را، مهاجران وارد شده تشکیل می­ دهند و در مقابل مهاجرانی که از کشور خارج مي­ شوند چه تعداد از نیروی کار کشور هستند؟
3. نسل دوم مهاجران خارج شده از کشور که در خارج از کشور متولد شده­ اند اما اصالت و ريشه­ ي ایرانی دارند، چه تعداد است؟
4. اتباع ايراني که در خارج از کشور زندگی می­ کنند، چه تعداد هستند؟
5. تعداد افرادی که سالانه از مرزهای کشور به قصد اقامت دائم خارج می­ شوند، چه تعداد هستند؟
6. تعداد واقعي اتباع خارجی که در ايران سکونت دارند، چقدر است؟

ب- ويژگي­ هاي مهاجران

1. کشورهای مبدا و مقصد؟
2. تابعيت؟
3. سن و جنس؟
4. قومیت؟
5. دلایل جابه­ جایی؟
6. مهارت­ ها و مشاغل؟
7. تحصیلات؟
8. وضع زناشویی؟

 

در ايران، تمام اين سوالات بدون جواب باقی مانده به دلیل این که آمار مهاجرت بين­ المللي در دسترس نیست و در برخی موارد اطلاعات جمع ­آوری شده، اما به دلیل عدم ارائه تعاریف و طبقه­بندی استاندارد و معتبر، داده ­ها پردازش، استخراج و منتشر نشده است. درحالي كه در سطح جهاني و همگام با افزايش جمعيت و تغييرات شرايط زندگي گرایش رو به رشدي در مهاجرت­ های بین­ المللی ملاحظه مي­ شود. انتظار مي­ رود در آينده آمار مهاجران بين ­المللي افزايش يابد، كه در اين مورد كشور ايران نيز مستثني نخواهد بود.

بديهي است چنانچه کشوری آمار درستي از مهاجران خود نداشته باشد، نمی ­تواند ارزیابی مناسبي بر مهاجران انجام دهد. بنابراین در چنین مواردی اهداف و سیاست ­های مربوط به مهاجرت مبهم باقي مانده و درنتيجه بودجه و اعتبار اختصاص داده شده برای این موضوع منطبق با واقعیت نمی­ باشد. سیاست مهاجرت، اگر با داده­ های کمی قابل اعتمادي، پشتیبانی نشود و مرجع آماری معيني نداشته باشد، تنها اتلاف وقت و  هدردادن بودجه و سرمایه­ ملي خواهد بود.

 

بررسی رابطه الگوي ازدواج وفرزندآوري در ايران، براساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390

 

با اهميت يافتن بعد كمي و كيفي جمعيت كشور، در سال­هاي اخير بحث­ هاي زيادي در رابطه با موضوع افزايش سن ازدواج و كاهش تعداد فرزندان مطرح شده است. به گونه­ اي كه در بسياري از موارد بحث افزايش تعداد خانواده ­هاي بدون فرزند و نيز خانواده ­هاي تك فرزند به عنوان مباحث جدي و نگران كننده تلقي شده و بسياري از منتقدان، مخاطرات اين پديده را گوشزد كرده ­اند. به نظر مي­ رسد در بررسي موضوع از ديد علمي لازم است از يك سو به ساختار و تركيب جمعيت جوان كشور و نيز تغييرات و تحولات اجتماعي و اقتصادي و فرهنگي و ... اخير ايران، توجه كرد. از سوي ديگر با استفاده از آمارهاي رسمي موجود در كشور موضوع را تحليل نموده و درعين حال به تعاريف و مفاهيم توجه خاص نمود. لذا در اين مختصر سعي مي­ نمايد با استفاده از نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 به مطالعه و بررسي موضوع از ديدگاه آمار رسمي بپردازد.

براساس نتايج سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1390 بيش از نيمي از زنان ايران حداقل يك بار ازدواج كرده داراي 3 فرزند و بيشتر هستند. حدود يك چهارم داراي 2 فرزند و كمتر از يك چهارم ديگر 1 فرزند دارند. اغلب زنان تك فرزند، جوان (25-29 ساله) بوده و هنوز فرصت لازم براي تجربه فرزند دوم را دارند.

 به موازات افزایش میانگین سن در اولین ازدواج، میانگین سن فرزند آوری زنان نیز افزایش یافته است. با توجه به عمومیت سوادآموزی و افزايش سطح تحصيلات زنان و گرايش آنها به مشارکت در بازار کار و در نتیجه ارتقاي پايگاه اجتماعي- اقتصادي زنان این موضع کاملاً بدیهی و قابل انتظار به نظر می­رسد.

متن كامل اين مقاله در سيزدهمين شماره دو ماهنامه آمار  مرداد و شهريور 94 به چاپ رسيده است. براي مشاهده متن كامل مقاله به آدرس زير مراحعه نماييد:

http://amar.srtc.ac.ir/browse.php?slc_lang=fa&slc_sid=1&cur=1