الهام فتحی

همگام با آغاز توسعه ی اقتصادی در هر کشوری، مهاجرت داخلی عنصر مهمی در

 رشد جمعیت آن کشور محسوب می شود. به خصوص در مناطقی که مهاجرپذیر

 هستند، فرصت های شغلی، دستمزدهای بهتر، امکانات تحصیلی و سایر عوامل

 باعث جذب جمعیت از سایر مناطق می شوند.

از دیدگاه اقتصادی، مهاجرت ها اعم از مهاجرت های داخلی و خارجی، مکانیزمی

برای بازتوزیع نیروی کار می باشد. همچنین ایجاد فرصت های شغلی در مناطق مختلف

 یک سرزمین می تواند بر پراکندگی و توزیع جمعیت آن منطقه تاثیرگذار باشد.

با نگاهی اجمالی به پراکندگی جمعیت در کشور می توان به این واقعیت پی برد که

 تراکم جمعیت در مناطق مختلف کشور بسیار متفاوت می باشد، به گونه ای که از نظر

 استانی بیشترین تراکم جمعیت در سال 1385 در استان تهران با مقدار 713 و کمترین

 تراکم در استان سمنان با مقدار 6 نفر در هر کیلومترمربع بوده است. بدیهی است وجود

 منابع و امکانات در قسمت هایی از کشور باعث تمرکز و تراکم جمعیت و تعدادی از

شهرهای بزرگ و مهم شده است (ازجمله پایتخت)، درحالی که در نقاطی دیگر به

 دلیل عدم دسترسی به منابع و امکانات مختلف اجتماعی، فرهنگی و...  در زمره

 نقاط دفع کننده جمعیت محسوب می شوند. البته نقش عوامل طبیعی و موانع

 جغرافیایی را نیز نباید در این جابه جایی ها نادیده گرفت. صرف نظر از عوامل طبیعی

 به نظر می رسد از جمله عوامل مهم جذب جمعیت در یک منطقه وجود فرصت های

 شغلی، دسترسی به امکانات رفاهی، اجتماعی، فرهنگی و .. باشد. از این میان

 فرصت های شغلی نقش ویژه ای در جابه جایی های جمعیتی ایفا می نمایند.

بنابراین بررسی حرکت های جمعیتی در کشور از یک سو و بررسی وضع اشتغال

 از سوی دیگر برای هرگونه برنامه ریزی و حرکت به سوی توسعه اقتصادی اجتماعی

 ضرورت می یابد. به عبارتی بررسی رابطه ی بین مهاجرت و اشتغال می تواند همچون

 چراغی روشن راه را برای  آینده نگری و برنامه ریزی ها و نیز بازنگری برنامه ها و ایجاد

 فرصت های اشتغال در کلیه نقاط کشور هموار نماید.

هدف از مقاله ي حاضر ارائه تصوير و تحليلي از رابطه ی مهاجرت داخلی (بین استانی)

و نیروی کار در کشور براساس نتایج عمومی نفوس و مسکن سال 1385 می باشد.

روش تحقيق مطالعه ي اكتشافي و کاربردی مي باشد. اين تحقيق پس از معرفی

 ديدگاه اقتصادی مهاجرت، مفاهيم و شاخص هاي نيروي كار و مهاجرت را بیان نموده

 و سپس رابطه ی بین مهاجرت و نیروی کار در ایران را در سال 1385 براساس

فرضيه هاي تحقيق بررسی می نماید. اطلاعات موردنياز اين بررسي نتايج آمار و ارقام

 سرشماري هاي عمومي نفوس و مسكن در سال 1385 مي باشد كه همگي توسط

مركز آمار ايران تولید و منتشر شده است.

بررسي حاضر نشان مي دهد كه بین مهاجرفرستی و نرخ بیکاری در استان های کشور

 رابطه ی مستقیمی وجود دارد، چنین رابطه ای اهمیت بازنگری برنامه ها و ایجاد

 فرصت های اشتغال به طور هماهنگ در کلیه نقاط کشور و تاثیر آن را در بازتوزیع جمعیت

 در کشور نشان می دهد.

کلید واژه: مهاجرت- نرخ مهاجرت پذیری- نرخ اشتغال- دیدگاه اقتصادی مهاجرت- بازتوزیع جمعیت

این مقاله در پنجمین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران به عنوان مقاله برتر انتخاب شد.

متن کامل این مقاله در هفته نامه خبری تحلیلی برنامه شماره ۳۸۰ متشر شده است.

به منظور مشاهده کامل این مقاله به لینک زیر مراجعه کنید:

http://www.spac.ir/barnameh/Barnameh%20Electronical/380/p2.htm