با توجه به كاربرد فراوان ميزان باروري كل (TFR) در مطالعات جمعيت شناسي

به ويژه در  پيش بيني هاي جمعيتي از جمله سؤالاتي كه در هنگام تهيه و تدوين

 فرضيات باروري پيش مي آيد اين است كه تغييرات مربوط به TFR تحت تأثير چه

عواملي است؟ و چگونه مي توان اين عوامل را شناسايي نمود؟

TFR، حاصل جمع ميزانهاي باروري ويژة سني ضرب درعدد 5 مي باشد و از آنجايي

كه ميزانهاي باروري ويژة سني به تركيب سني زنان (عوامل قبل از ازدواج) و سطح

 باروري زنان ازدواج كرده (عوامل بعد از ازدواج) تجزيه ميشود، تغييرات در  TFR را

مي توان به اين دو مورد نسبت داده و آنها را سنجيد.

 توضيح اينكه عوامل تأثيرگذار ديگري نيز در ميزانهاي باروري وجود دارند مانند

خوداري عمدي و غيرعمدي از زناشويي، بيماري يكي از زوجين، فاصله گذاري ميان 

 زمان ازدواج و تولد اولين فرزند، نازايي و نظايرآن كه  مي توان از آنها به عنوان عوامل

 واسطه اي نام برد.

حال اين سؤال مطرح مي شود كه سهم هريك از عوامل قبل و بعد از ازدواج در

كاهش TFR ايران در دهة 1375-1365 چه مقدار بوده است؟ پاسخ به اين سؤال

 هدف اصلي مقالة حاضر را تشكيل مي دهد. براي رسيدن به چنين هدفي از روش

 استانداردسازي ميزان باروري كل استفاده شده است. روش مذكور براين فرض

استوار است كه در جوامع داراي سطوح بالاي باروري، كاهش تعداد مواليد،

 همزمان با تغييراتي در ويژگيهاي اجتماعي و جمعيتي و فرهنگي جوامع آغاز

 مي شود. بدين ترتيب كه تغييردر ويژگيهاي اجتماعي و فرهنگي جامعه ممكن

است برسني كه زنان وارد زندگي زناشوئي مي شوند، تأثيرمعني داري داشته

 باشد. بديهي است كه چنين وضعيتي به نوبة خود مي تواند برجمعيت مادران

واقع در سنين باروري (49-15ساله) و تعداد كودكان آنان و در نتيجه بر ميزان باروري

 كل تأثير گذارد.

در اين مقاله سعي شده تا با استفاده از آمارهاي سرشماري عمومي نفوس و

 مسكن سال 1365،آمارگيري جاري جمعيت سال 1370 و نتايج آمارگيري از طرح

باروري- مرگ ومير سال 1375 كه همگي توسط مركز آمار ايران اجرا شده است،

تغييرات TFR  در دو دورة 5 ساله يعني 1370-1365 و  1375-1370 مورد مطالعه و

 بررسي قرارگيرد. اين بررسي براي كل كشور و هريك از نقاط شهري و روستايي به

صورت جداگانه محاسبه شده است.

نتايج حاصله نشان مي دهد كه در دورة 10 سالة 1375-1365 نقش عوامل بعد از

 ازدواج دركاهش ميزان باروري بيش از عوامل قبل از ازدواج و اين حالت در دورة 5

ساله دوم به مراتب شديدتر از دورة 5 سالة اول بوده است.

 این مقاله در اولین همایش انجمن جمعیت شناسی ایران به صورت سخنرانی ارائه شد.درضمن این مقاله دراین همایش به عنوان مقاله برتر و نگارنده آن به عنوان جمعیت شناس جوان معرفی شد.