مراحل انتقال جمعیتی از جمله مباحث نظری جمعیت شناسی است که در تبیین تحولات جمعیتی اهمیت یافته است. تاریچه این مبحث به دو قرن گذشته برمی­گردد. مبحث مراحل انتقال جمعیتی نشان  می­دهد که چگونه جمعیت از وضعیتی که سطح زاد و ولد و مرگ ومیر هر دو بالا و در نتیجه رشد جمعیت ناچیز است، به وضعیتی که سطح زادو ولد و مرگ ومیر هر دو پایین و رشد جمعیت مجددا کاهش می­یابد، انتقال پیدا می­کند. در نتیجه این انتقال تغییرات عمده­ای در ساختار و ترکیب جمعیت وارد می­شود. در این زمان، برای دست­اندركاران امور اجرايي، بررسی ساختار سني و جنسی جمعيت از اهمیت ویژه­ای برخوردار می­شود.

 مطالعه و بررسی مراحل انتقال جمعیتی در ایران حاکی از آن است که ایران را در مرحله انتقالی باروری قرار گرفته و این وضعیت باعث شده در حال حاضر  جمعیت جوان افزایش یابد. به عبارتی از سال 1385به بعد پدیده­ی تورم جوانی جمعیت در کشور بوجود آمده است. افزایش فوق العاده جمعیت جوان در کشور منجر به افزایش جمعیت واقع در سن فعالیت شده و ایران اسلامی را در وضعیت هدیه جمعیتی یا پنجره جمعیتی فرصت­ها وارد نموده است. بدیهی است در صورت شناخت صحیح و استفاده بهینه و مناسب از این جمعیت می­توان به سرعت به سوی رشد و توسعه اجتماعی و اقتصادی کشور گام برداشت. برای تحقق چنین هدفی این مقاله سعی می نماید به بررسی مراحل انتقال جمعیتی بپردازد و سپس وارد مبحث ساختار جمعیتی کشور شود.

این مقاله کاری است مشترک با خانم ها قادری و نظامی وند که در همایش تحلیل یافته های سرشماری ۱۳۹۰ به صورت سخنرانی ارائه شد.