در دنياي امروز، توليد آمار و اطلاعات به طور كلي به دو روش سرشماري سنتي و سرشماري­ ثبتي- مبنا متداول است. در برخي كشورها تركيبي از دو روش به كار گرفته شده است. در كشورهاي توسعه يافته، توانايي و نگهداري و به روزرساني مناسب آمارهاي ثبتي موجب شده است كه اين گونه كشورها بتوانند سرشماري­ها را به طريق ثبتي به اجرا درآورند. در حالي كه كشورهايي كه فاقد چنين توانايي هستند راهي جز اجراي سرشماري­هاي سنتي ندارند. سرشماري­هاي سنتي نياز به نيروي اجرايي و هزينه فراواني دارد، در حالي كه منابع اغلب كشورها محدود بوده و همچنين كاهش تمايل مردم به همكاري رو به افزايش است. بنابراين در صورت مهيا بودن بسترهاي لازم، سرشماري ثبتي مبني به عنوان راهكاري مناسب شناخته شده است. اين روش بيشتر بر داده­هاي موجود متكي است. البته بهينه­سازي استفاده از منابع به معناي تلاش براي انجام يك سرشماري كاملا مبتني برآمارهاي ثبتي نيست. با توجه به اهميت كيفيت اطلاعات، به جاي انتخاب يك روش، در بيشتر كشورها به منظور كاهش هزينه هاي اجرايي و مشكل بار پاسخگويي، در آغاز راه تركيبي از هر دو نوع سرشماري مورد استفاده شده و به تدريج در طول زمان با بسترسازي و ايجاد زيرساخت هاي لازم به سمت سرشماري ثبتي مبني سوق يافته­اند. علاوه بر اين، سيستم آماري بنا شده صرفا يك سيستم سرشماري نيست بلكه يك سيستم اطلاعات سرشماري است كه در آن داده­ها فراوان و تفصيلي هستند. به علاوه برخلاف اين تصور كه سرشماري به عنوان تصويري از وضع موجود تلقي مي­شود و در فاصله­هاي زماني تعريف شده اجرا مي­شود، سرشماري را مي­توان هيئتي آماري داراي پويايي و حساسيت مداوم دانست كه سير و روند وقايع را به نمايش مي­گذارد و روند وضع موجود را در فواصل زماني كوتاه به دست مي­دهد.

لذا با نگاهي به تجارب ساير كشورها و نيز شرايط كنوني ايران براي اجراي سرشماري آتي اعمال تغييراتي در روش اجراي سرشماري اهميت مي­يابد. بررسي­ها نشان مي­دهد هنوز در ايران بسترهاي لازم براي اجراي سرشماري ثبتي- مبني به طور كامل فراهم نيست. اما مي­توان به تدريج با ايجاد بسترهاي مناسب از روش كاملا سنتي خارج شد و به سوي روش­هاي جديد و نوين گام برداشت. بديهي است تحقق چنين هدفي فرض محال نيست، بلكه نياز به عزم ملي و تلاش فراوان همه افراد جامعه در سطوح مختلف مديريتي وكارشناسي و نيز بين سازماني دارد. اطلاعاتي كه از اين روش توليد مي­شود، به روز و با كيفيت مطلوب بوده، ضمن آنكه كل نظام آماري كشور را در برگرفته و به پراكندگي ارائه اطلاعات آماري و نيز تناقضات در ارائه ارقام و شاخص­هاي مختلف توسط سازمان­هاي مختلف كشور، خاتمه خواهد داد.

اين متن چكيده گزارشي است كه براي گروه تهيه طرح سرشماري 1395 تهيه كرده ام.